MAŁA OJCZYZNA: Budziska i lasy Nadleśnictwa Parciaki

Zapraszam do opowieści na temat wsi Budziska, początkowo leśnej osady, która dziś jest siedzibą Nadleśnictwa Parciaki.  Nadal jednak jest niewielkim siedliskiem na drodze między Jednorożcem a Baranowem. Pochodzenie tej wsi jest ewidentnie kurpiowskie, co uwiadacznia się już w nazwie. Opowiadam też o samym Nadleśnictwie Parciaki, które w Budziskach ma siedzibę, choć koncentruję się bardziej na leśnictwach na terenie gminy Jednorożec i w jej okolicach. Na szersze opracowanie dziejów Nadleśnictwa Parciaki, mam nadzieję, jeszcze przyjdzie czas. W tekście znajdziecie odpowiedź m.in. na pytanie, dlaczego Nadleśnictwo Parciaki ma siedzibę w Budziskach, a nie w Parciakach, gdzie na jego terenie można poczuć ducha dawnych bartników oraz co warto zobaczyć na obszarze nadleśnictwa.

REGION POD LUPĄ #9 mateczki z Przasnysza, Ruler, parafie w przasnyskiem, powiat w 1911 r. oraz Gutocha

Oto moje felietony z serii "Region pod lupą", opublikowane w "Kurierze Przasnyskim" w lipcu i sierpniu. Zapraszam do lektury, bowiem w tym poście, jak i w poprzednich temu podobnych, oprócz prezentacji artykułów tłumaczę, dlaczego pisałam na te konkretne tematy. Miłego odbioru! 

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: Obrzędy, zwyczaje, tradycje, wierzenia

Z kapliczkami, krzyżami oraz figurami przydrożnymi jako obiektami zarówno prywatnymi, jak i publicznymi, pełniącymi różnorodne funkcje, związane są pewne zwyczaje i obrzędy. Wiele z nich odnosi się do wszystkich typów małej architektury sakralnej, ale są i takie, które charakterystyczne są jedynie dla kapliczek lub krzyży. Inny podział zwyczajów, jakiego można dokonać, to te związane z działaniami osób prywatnych, grup ludzi lub działaniami całej społeczności wsi lub parafii. Kapliczki, figury i krzyże odgrywają wielką rolę zarówno w obrzędowości dorocznej, związanej z kalendarzem przyrodniczo-religijnym, jak i rodzinnej i prywatnej.

W tym wpisie przedstawię informacje na temat zwyczajów, obrzędów oraz tradycji, związanych z przydrożnymi obiektami sakralnymi. Zasygnalizuję też temat nazewnictwa takich obiektów przez miejscowych. Informacje pochodzą z literatury przedmiotu, jak też są wynikiem moich wieloletnich obserwacji oraz rozmów z mieszkańcami. Artykuł uzupełniają przykłady obiektów z gminy Jednorożec.

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: Kto i jak wykonywał przydrożne obiekty sakralne?

Jednym z pytań, jakie zadawałam sobie podczas prowadzonych przeze mnie badań nad małą architekturą sakralną w gminie Jednorożec (2014-2015), zakończonych wydaniem książki Kapliczki, figury i krzyże przydrożne w gminie Jednorożec, było pytanie o twórców, metody i materiały, z jakich wykonywano przydrożne obiekty sakralne. W tym wpisie pragnę podzielić się z Wami wynikami moich poszukiwań, opartymi zarówno na literaturze przedmiotu, jak też na badaniach terenowych czy wywiadach z mieszkańcami. Opis uzupełniam o przykłady dotyczące wybranych obiektów z terenu mojej małej ojczyzny. W artykule pomijam temat renowacji, zmiany formy i przebudowy obiektów sakralnych, które można znaleźć przy drogach. Zagadnienie zaprezentuję w kolejnym wpisie z tej serii.

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: metalowe krzyże w podstawach z wnękami cz. 2

Zapraszam na prezentację najpopularniejszych krzyży przydrożnych na terenie gminy Jednorożec - są to metalowe krzyże w podstawach z wnękami. To druga część mini-cyklu, poprzedni odcinek przeczytacie tutaj: KLIK. Jakie krzyże zaprezentuję tym razem? Przekonajcie się sami!

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: Dlaczego ludzie wystawiają kapliczki, figury i krzyże?

Dotychczasowe posty z serii "kapliczkowej" (poza jednym, w którym opisałam metody pracy i źródła, z jakich korzystałam) koncentrowały się na prezentacji różnych typów obiektów sakralnych w gminie Jednorożec. Dzisiaj postanowiłam podejść do tematu bardziej teoretycznie i skupić się na motywach fundacji. Dlaczego ludzie wystawiali i wystawiają kapliczki, figury i krzyże przydrożne? Istnieje wiele odpowiedzi na to pytanie. Jako przykłady do konkretnych motywów posłużą mi obiekty z gminy Jednorożec. Starałam się wybrać takie kapliczki, figury i krzyże, których jeszcze nie pokazywałam na blogu. Tylko w przypadku jednej motywacji nie udało mi się znaleźć takiego obiektu. 

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: metalowe krzyże osadzone w kamieniach polnych cz. 2

W  marcu pojawił się wpis o metalowych krzyżach, które jako podstawę mają kamienie polne. Opisałam w nim fundacje sprzed II wojny światowej: KLIK. Dzisiejszy wpis to fundacje powojenne i te, których datacji nie umiem określić. Pojawią się też obiekty, których datację ustaliłam niedawno. 

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: metalowe krzyże osadzone w kamieniach polnych cz. 1

W lutym opublikowałam post kapliczkowy na temat jednego z typów krzyży przydrożnych, więc postanowiłam, że w tym miesiącu też napiszę o świątkach. Wybrałam jedne ze starszych w gminie Jednorożec obiektów, a są to metalowe krzyże, które jako podstawę mają kamienie polne. Jest to pierwsza część mini-cyklu o tej tematyce. Dzisiaj przedstawię fundacje do wybuchu II wojny światowej. Następnym razem opiszę fundacje powojenne i te, których datacji nie umiem określić. Gwarantuję solidną dawkę ciekawych informacji i zdjęć - zapraszam! 

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: tykła i małe krzyże na drzewach

W dzisiejszym wpisie ze serii kapliczkowej zaprezentuję obiekty, które nierzadko są najtrudniejsze do zauważenia, a równie ciekawe co inne kapliczki i krzyże. Będą to małe krzyże na drzewach oraz deseczki z krzyżami, podobne do tykła (wotywnej drewnianej deski  z modlitwą, wieszanej na terenie Puszczy Knyszyńskiej). Uznałam je za najprostsze kapliczki i do tej kategorii zakwalifikowałam w publikacji. W gminie Jednorożec do tej pory odnalazłam 22 miejsca, w których wiszą takie krzyże i deseczki (pojedynczo lub w ilości dwóch świątków).

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: XVIII- i XIX-wieczne krzyże drewniane

Część projektu zakładająca objazd po terenach gminy Jednorożec powoli dobiega końca. Do tej pory znalazłam ponad 300 świątków i liczba ta cały czas rośnie. W niniejszym odcinku cyklu zaprezentuję najstarsze znaleziska - drewniane krzyże. 

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: kapliczki skrzynkowe

Przyszedł czas na kolejny post związany z moim kapliczkowym projektem (więcej informacji: KLIK). Wpisy poświęcone kapliczkom jest mi łatwiej przygotowywać, ponieważ większość z nich już znalazłam, czasem tylko natrafiam na nowe obiekty, o których wcześniej nie wiedziałam. Większość nowych znalezisk to krzyże, a liczba odnalezionych świątków cały czas wzrasta (aktualnie mam łącznie 270 kapliczek, figur i krzyży), także na wpisy o krzyżach trzeba będzie jeszcze poczekać. Zapraszam Was dzisiaj na przegląd kapliczek skrzynkowych w gminie Jednorożec. Przy każdej znajdziecie opis oraz mapę z zaznaczoną lokalizacją obiektu.

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: figury przydrożne

Trzeci post z serii związanej z moim "kapliczkowym" projektem poświęcę figurom, jakie znalazłam na terenie gminy Jednorożec, czyli właściwym świątkom - są to bowiem najczęściej figury świętych. Jeszcze niedawno wiedziałam o zaledwie kilku, dzisiaj mam już 15 takich obiektów.

  

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: kapliczki murowane z wnękami

Ostatni weekend spędziłam bardzo pracowicie - zjeździłam część gminy Jednorożec w poszukiwaniu kapliczek, krzyży i figur przydrożnych. Na chwilę obecną zarejestrowałam 48 kapliczek, 13 figur i aż 186 krzyży! Ostatnim razem zabrałam Was na wycieczkę szlakiem kapliczek-grot Matki Bożej: KLIK. Dzisiaj prezentuję murowane kapliczki z wnękami, jakie można spotkać na terenie gminy Jednorożec. 

MAŁA OJCZYZNA: Ochotnicze Straże Pożarne w gminie Jednorożec

W dzisiejszym wpisie wracam do tematu, jaki podjęłam w październiku zeszłego roku. Opisałam wówczas historię OSP w Jednorożcu: KLIK. Dzisiaj zapraszam na zbiorczą historię pozostałych straży pożarnych w mojej rodzinnej gminie. O niektórych wiem więcej z powodu posiadanych materiałów źródłowych czy powiązań rodzinnych, o innych dużo mniej. Zachęcam do uzupełnień! Uhonorujmy w ten sposób tych, którzy od lat, pomimo zmieniającej się rzeczywistości, ochotniczo służą lokalnej społeczności jako strażacy.

MAŁA OJCZYZNA: szlaki turystyczne w gminie Jednorożec

Wydawać by się mogło, że trasy turystyczne wyznacza się jedynie na terenach rzeczywiście wyróżniających się pod względem historycznym, kulturowym czy przyrodniczym. Ale tak nie jest. Także poprzez gminę Jednorożec przebiega wiele wartych uwagi szlaków turystycznych, co może wydawać się dziwne dla mieszkających tu na co dzień i nie zdających sobie sprawy z bogactwa kulturowo-historycznego regionu. W dzisiejszym wpisie zaprezentuję te szlaki i pokażę Wam niektóre atrakcje, jakie można znaleźć na opisywanych trasach.

MAŁA OJCZYZNA: kolej w gminie Jednorożec cz. 1 (do 1939 roku)

Zapraszam Was dzisiaj na post, który planowałam od jakiegoś czasu. Dla większej przejrzystości tekstów opisujących historię poszczególnych miejscowości w gminie Jednorożec, szczególnie Parciak i Olszewki, przygotowałam nową serię, w której przedstawię dzieje kolei w gminie Jednorożec. Pierwsza część będzie dotyczyła historii żelaznej drogi do wybuchu II wojny światowej. Zapraszam!

MAŁA OJCZYZNA: Cmentarze z I wojny światowej w gminie Jednorożec

W lipcu 2014 r. w Przasnyszu i Jednorożcu obchodziliśmy 100. rocznicę wybuchu I wojny światowej, a rok później setną rocznicę bitwy lipcowej. O obchodach w poprzednich latach pisałam Wam tutaj: KLIK i KLIK. Z tej okazji wracam do podjętego na blogu w 2013 r. tematu cmentarzy wojennych z okresu I wojny światowej w powiecie przasnyskim (wpis jest tutaj: KLIK). Zapraszam do zapoznania się z cmentarzami pierwszowojennymi na terenie gminy Jednorożec. Trzy z nich są wpisane do rejestru zabytków województwa mazowieckiego.

MAŁA OJCZYZNA: Parafia pw. św. Stanisława BM w Parciakach

Zapraszam Was na kolejny wpis poświęcony parafiom w gminie Jednorożec. Wsie w gminie należą do... aż 7 parafii! Tym razem na warsztat biorę parafię Parciaki. To jedna z 4 jednostek kościelnych, która siedzibę ma we wsi na terenie gminy Jednorożec, i jedna z 2 w gminie, w których do dziś przetrwał zabytkowy drewniany kościół. Parciacka świątynia to jeden z 4 zabytków wpisanych do rejestru zabytków województwa mazowieckiego z gminy Jednorożec, dodatkowo najstarszy na tym terenie.

MAŁA OJCZYZNA: kurpiowskie podania z gminy Jednorożec

W ostatnim poście z serii MAŁA OJCZYZNA: legendy... pisałam, że kolejny post o tej tematyce pojawi się niedługo i będzie zawierał kurpiowskie podania z gminy Jednorożec. I oto jest! Jedna legenda opowiada o karczmarzu - w Jednorożcu była przecież karczma! Dwie pozostałe wiążą się z Parciakami. 

MAŁA OJCZYZNA: Parciaki, Parciaki-Stacja i Dynak

Kiedy rozpoczynałam pisanie tego posta, nie sądziłam, że znajdę aż tyle wiadomości (a pewnie to, co tu prezentuję, to jeszcze nie wszystko). Dzisiaj zapraszam na post o kilku miejscowościach z gminy Jednorożec, które leżą na północny-wschód od Jednorożca. Oto historia Dynaku, Parciak i Parciak-Stacji.

Miłej lektury!