Wieś w mieście (12): Henryków (Mokotów, Warszawa)

O Henrykowie początkowo napisałam w tekście o Szopach Francuskich, ale okazało się, że niepoprawnie zinterpretowałam informacje w literaturze przedmiotu i na mapach. Dlatego w 2025 r. na blogu przeprowadziłam zmiany. W pierwotnym artykule pozostały informacje na temat przedwojennej kolonii lotników i terenu od ul. Zawrat do Cieszyńskiej: KLIK. Wydzieliłam artykuł o Wierzbnie, Arkadii i Królikarni, jako motyw przewodni wybierając wodę i skarpę warszawską oraz prowadząc narrację od średniowiecza do współczesności: KLIK. Drugim nowym tekstem jest poniższy wpis, w którym skupiam się na Henrykowie, osiedlu w obrębie dzielnicy Mokotów, terenie dawnego folwarku Bonnetów. Jego historia zaczyna się na początku XIX w. To okolica będąca częścią osiedla Wierzbno na Mokotowie. Zaznaczę, że jako osobny tekst wydzieliłam historię pałacu Henryków/pałacu na Henrykowie/pałacu Fenshave'ów przy ul. Puławskiej 107A: KLIK. 

Przedwojennymi domami w tym rejonie Mokotowa zainteresowałam się w 2020 r., kiedy w aplikacji ToTuBy dodałam punkty z ich lokalizacją, opisy na podstawie źródeł i opracowań oraz własne i archiwalne zdjęcia budynków. Aplikacja nie jest już aktywna, ale moją pracę (wówczas zalążek tego, co mam dziś) zachowałam i znacznie rozszerzyłam, a następnie opublikowałam jako serię wpisów na blogu. Zapraszam więc do lektury tekstu na temat międzywojennego willowego osiedla Henryków, które ograniczam ulicami Puławską, Al. Niepodległości, Goszczyńskiego i Naruszewicza (z drobnymi odchyleniami). Nad tym artykułem pracowałam niemal rok, od sierpnia 2025 do lipca 2026 r. (z użyciem tego, co ustaliłam wcześniej, tj. w 2022 i 2023 r.). Dobrego odbioru!

Wieś w mieście (11): Pałac Bonnetów/Fanshave'ów/Henryków (Mokotów, Warszawa)

Pracując nad tekstem o powstałym w międzywojniu osiedlu Henryków (KLIK), współcześnie części Wierzbna w obrębie dzielnicy Mokotów, zauważyłam, że mam sporo informacji na temat jednego z budynków. Chodzi o tzw. pałac Henryków albo pałac na Henrykowie przy ul. Puławskiej 107A. Jest to pomnik historii tej okolicy, ponieważ powstał w poł. XIX w. w miejscu dawnego dworu Henryka Franciszka Józefa Bonneta (1769–1848), francuskiego osadnika, który był właścicielem gruntów w okolicy. Później ziemię przejął m.in. jego zięć, angielski baron George (Jerzy, Grigorij Andriejewicz) Fanshave (Fanshawe, Fenshave, 1789–1867), który wystawił murowany pałac, odtąd zwany pałacem Fanshave'ów. W czasie II wojny światowej był poważnie zniszczony, ale przetrwał i istnieje do dziś. To ważne miejsce na mapie Mokotowa, szczególnie w okresie II wojny światowej i powstania warszawskiego. Skrywa wiele ciekawostek, które przedstawiam w poniższym tekście. Pomijam w nim kwestie folwarku Henryków i późniejszego międzywojennego osiedla, które opisałam w innym tekście: KLIK. Zapraszam do lektury!

Wieś w mieście (10): Choszczówka (Białołęka, Warszawa)

Na terenie osiedla Choszczówka w Warszawie istnieje kaplica nazywana kurpiowską. Trafiłam na informacje o niej latem 2023 r. Bardzo mnie zaciekawiła, tym bardziej, że dane były sprzeczne. Postanowiłam się nią zająć, czego efektem jest ten wpis na blogu: KLIK. Ale okazało się, że materiału znalazłam tak dużo, nie tylko o kaplicy, ale i okolicy, że trzeba go było podzielić. Pracując nad artykułem, wciągnęłam się bowiem w historię Choszczówki, ponieważ interesuje mnie wiejska przeszłość Warszawy. Postanowiłam więc na chwilę porzucić mój Mokotów i wybrać się na północne krańce stolicy, do wsi, która została włączona do Warszawy dopiero w 1951 r. Zapraszam do lektury. Oto wybrane karty z historii Choszczówki i jej mieszkańców. Nie zamierzałam wyczerpać tematu, więc chętnie przyjmę uzupełnienia i poprawki. Będę też aktualizować wpis, jeśli znajdę nowe materiały. A tymczasem... Dobrego odbioru!

Kard. Stefan Wyszyński i tzw. kaplica kurpiowska w Choszczówce (Warszawa)

Na terenie osiedla Choszczówka w Warszawie istnieje kaplica nazywana kurpiowską. Trafiłam na informacje o niej latem 2023 r. Bardzo mnie zaciekawiła, tym bardziej, że dane były sprzeczne. Próbowałam ustalić, skąd sprowadzono materiał na kaplicę, z których wsi na Kurpiach... a nawet z których Kurpi, czy Zielonych, czy Białych, bo czytałam różne teksty. Wówczas nie udało mi się jednoznacznie tego stwierdzić, ale zebrałam wszystkie materiały na temat kaplicy, które znalazłam, i opublikowałam wpis na fanpage'u na Facebooku. We wrześniu 2025 r. miałam okazję być na miejscu, a potem wróciłam do tematu zimą, dzięki czemu udało mi się zebrać więcej danych i jednoznacznie ustalić dzieje kaplicy i działki, na której stoi, także jej właścicieli. Pracując nad artykułem, wciągnęłam się bowiem w historię Choszczówki, ponieważ interesuje mnie wiejska przeszłość Warszawy, a jeszcze bardziej wciągnęłam się w dzieje rodziny Pietrusińskich, właścicieli działki, na której stanęła tzw. kaplica kurpiowska. Zapraszam więc do lektury poniższego tekstu, gdzie znajdują się informacje o tzw. kaplicy kurpiowskiej, oraz tekstu o Choszczówce i jej mieszkańcach, który powstał niejako na marginesie tego artykułu, ale rozrósł się do dużych rozmiarów i uznałam, że warto go opublikować tutaj: KLIK.

Wieś w mieście (9). Z Europy Zachodniej do... Warszawy. Francuzi, Szwajcarzy, Austriacy, Brytyjczycy, Niderlandczycy, Włosi i Niemcy na Mokotowie

Przygotowanie tego opracowania wyjątkowo mnie wciągnęło. Zaczęło się kilka lat temu od Szop Niemieckich. Potem były Szopy Francuskie. Historię tych terenów opracowałam i opublikowałam na blogu. Okazało się jednak, że zagranicznych wątków w historii Mokotowa, szczególnie związanych z Europą Zachodnią, jest dużo więcej. Z dużą ekscytacją pisałam ten artykuł. Czy to dlatego, że było sporo poszukiwań w aktach metrykalnych i prasie oraz nieco zagadek? Zapewne. Czy to dzięki wielu historiom konkretnych ludzi? Może. Zapraszam do lektury. Będzie nieco niespodzianek, bo odkrycia dotyczące tak ujętej historii Mokotowa okazały się zaskakujące. 

Wieś w mieście (8). Mokotów (Mokotowo), Królikarnia, Arkadia, Wierzbno (Warszawa)

Pierwotnie o tej okolicy pisałam w 2023 r. w tekście o Szopach Francuskich: KLIK. Zdecydowałam się podzielić artykuł, co dzieje się często, gdy znajduję wiele materiałów, zbyt dużo, by wszystko umieścić w jednym tekście. Punktem wyjścia były nazwiska francuskich emigrantów, którzy mieszkali na terenie części dzisiejszego Mokotowa, ale uznałam, że chcę osobno zgłębić ich historię (i do tego zapraszam w linkowanym wyżej wpisie), a osobno zająć się Wierzbnem oraz pobliskimi parkami Arkadią i Królikarnią z pałacem, gdzie dziś mieści się oddział Muzeum Narodowego W Warszawie. Wszystko spaja to, że od 2015 r. mieszkam w okolicy i stąd trwające od 2020 r. zainteresowanie tym terenem. Zaznaczę, że o Mokotowie w jego dawnych granicach, jako wsi, piszę ogólnie. Bardziej interesują mnie moje okolice, czyli Wierzbno, Arkadia i Królikarnia. Co można znaleźć w literaturze? Co odkryłam? Co ustaliłam? Zapraszam do lektury wpisu, w którym narrację prowadzę w sposób chronologiczno-tematyczny.

Wieś w mieście (7). Okolice stacji metra Wierzbno i Wilanowska. Z dziejów komunikacji na Mokotowie (Warszawa)

Pandemicznej jesieni 2020 r. odkryłam wiejską przeszłość dzielnicy Warszawy, w której od 2015 r. mieszkam. Na dzisiejszy Mokotów składa się kilka dawnych wsi. W jednej z nich, w Szopach Polskich, był przez dłuższy czas przystanek kolejki wąskotorowej. Po wielu latach powstała tam stacja metra Wilanowska. Ja z kolei mieszkam na terenie dawnej wsi Szopy Niemieckie, na granicy której wybudowano stację metra Wierzbno. Jaka jest transportowa historia tego terenu? Kiedy pociągnięto tu linie tramwajowe i jakie miały znaczenie? Jak tu budowano metro? Do kiedy funkcjonowała kolejka wąskotorowa? Pytań jest wiele, nie tylko tych, odpowiedzi też są! Zapraszam do lektury.

Wieś w mieście (6). Potok (Potoki) i Żółta Karczma (Warszawa, Mokotów)

Jako dziecko na początku lat 80. uczestniczyłem w rajdzie organizowanym przez Pałac Młodzieży. Trasa prowadziła ulicą Potoki. Nagle zobaczyłem inny świat: zatopione w zaroślach drewniane domy, szopy – wspomina Jarek cytowany w 2016 r. przez „Gazetę Wyborczą”. Dziś zabiorę Cię do wsi Potok, której nazwa przetrwała pod postacią ulicy Potoki. Gdy zaczynałam pisać ten tekst, nie sądziłam, że będę musiała zrewidować wcześniejsze ustalenia (seria wpisów wieś w mieście), a obszar, który opiszę, będzie większy niż początkowo zakładałam. Ale jest, już jest ta niezwykle ciekawa, mam nadzieję, że i dla Ciebie, opowieść o wsi Potok i sąsiadującej z nią Żółtej Karczmie. W ten sposób docieramy do końca (?) cyklu o mokotowskich wsiach. Zapraszam do lektury!

Wieś w mieście (5). Szopy Francuskie (Warszawa)

Czy nazwa Szopy Francuskie pochodzi od Francuzów? Przekonasz się, czytając ten tekst. Muszę też przyznać, że jego przygotowanie wyjątkowo mnie wciągnęło. Czy to dlatego, że było sporo poszukiwań w aktach metrykalnych i prasie oraz nieco zagadek? Zapewne. Czy to dzięki wielu indywidualnym historiom? Może. Będzie też nieco niespodzianek, bo odkrycia dotyczące francuskich (i nie tylko) wątków w historii części Mokotowa okazały się zaskakujące. We wpisie prowadzę narrację od początku XIX w. do współczesności. Dobrego odbioru!

Wieś w mieście (4). Szopy Niemieckie [kolonia] (Mokotów, Warszawa)

To już czwarty wpis na temat wiejskiej historii Mokotowa. Opisałam już m.in. Szopy Niemieckie (KLIK), a dziś zapraszam Cię do kolonii tej wsi. Zachowało się tutaj wiele pozostałości dawnej struktury wiejskiej. Ruszamy na ul. Bandoski i Jaworowską, zajrzymy też na kawałek ul. Piaseczyńskiej. Dobrej lektury!

Wieś w mieście (3). Folwark Nowy Sad (Mokotów, Warszawa). Ogrodnicze królestwo Bursiaków, Smolarków i Gałeckich. Kolumna z orłem i Pawiówka

Opowieści o Szopach Polskich (KLIK) i Szopach Niemieckich (KLIK), dawnych wsiach na terenie dzielnicy Mokotów w Warszawie, należy uzupełnić o Nowy Sad. Folwark o tej nazwie był zamiejskim ogrodem. Kryje wiele tajemnic, które zaczęłam odkrywać w 2023 r. W 2026 r. tekst skorygowałam i bardzo rozszerzyłam. Co znajdziesz w tym artykule?

• opowieść o francuskim ogrodniku, od którego prawdopodobnie zaczyna się historia Nowego Sadu
• weterana powstania styczniowego, który rozwinął gospodarstwo ogrodnicze w Nowym Sadzie
• historię awansu od rodziców, parobka i służącej, do ich synów, właścicieli zakładu ogrodniczego, jednego z najważniejszych w kraju
• niespodziewane połączenia z Psarami w Puszczy Białej, serialem Znachor z Netflixa, pisarzem Henrykiem Sienkiewiczem oraz przedwojenną aktorką Jadwigą Smosarską
• opis pięknych szklarni i ich zawartości (morza kwiatów!) przed I wojną światową, zlokalizowanych w pobliżu dzisiejszej stacji metra Wilanowska
• przezabawne wierszowane reklamy zakładu ogrodniczego Franciszka Bursiaka z początku XX w.
• historię wyjątkowej zakonnicy, franciszkanki, wywodzącej się z rodziny Bursiaków
• wyjaśnienie tajemnicy kolumny z ul. Bukowińskiej
• przeplatające się losy rzymskich katolików i ewangelików na terenie Szop Niemieckich
• relację o Dzwonie Pokoju, kopii dzwonu z Hiroszimy, i jego... kradzieży
• wytłumaczenie, dlaczego budynek przy ul. Bukowińskiej/Cieszyńskiej nazywano „Pawiówką”
• ślady konkretnych ludzi, którzy zyskali twarze, nazwiska, osadzenie w konkretnym miejscu
• opowieść o mieście wchłaniającym wieś
• archiwalne zdjęcia i relacje prasowe, a także plany gruntów i zdjęcia lotnicze.

Zapraszam do lektury!

Wieś w mieście (2). Szopy Niemieckie (Warszawa, Mokotów)

W październiku i listopadzie 2020 r. zainteresowałam się przeszłością dzielnicy, w której mieszkam od 2015 r. Odkryłam wiejską historię Mokotowa. Postanowiłam się nią podzielić na blogu, by nie zniknęła w czeluściach mojego komputera, a ujrzała światło dzienne. Udało mi się bowiem odnaleźć sporo ciekawych relacji. Ostatnio opisałam Szopy Polskie (KLIK), a dziś zapraszam Cię do Szop Niemieckich. To właśnie na terenie tej wsi mieszkam. Dobrej lektury!

Wieś w mieście (1). Szopy Polskie (Warszawa, Mokotów)

Jesienią 2020 r., w pandemicznym październiku i listopadzie, zadałam młodzieży, z którą pracuję, pracę polegającą na odkrywaniu lokalnych historii z użyciem aplikacji ToTuBy. Mam taką zasadę, że gdy proponuję uczniom i uczennicom jakieś działanie projektowe, to sama też się w nie włączam. I tak przepadłam na dobre... Odkryłam bowiem wiejską przeszłość dzielnicy Warszawy, w której od 2015 r. mieszkam. Na dzisiejszy Mokotów składa się kilka dawnych wsi. Ślady niektórych są do dziś widoczne w przestrzeni, są też zapisane w źródłach. W pierwszej części serii opiszę wieś Szopy Polskie. Nie jest to opowieść ani chronologiczna, ani tematyczna. Przeplatam je dwa sposoby, niejako prowadząc Cię spacerem po Szopach Polskich. Dasz się zabrać w świat kontrastów, gdzie do dziś wczoraj sąsiaduje z dziś? Zapraszam!