MAŁA OJCZYZNA: Objawienia i kult maryjny na Kurpiach. Cz. 2: Dąbrówka (Puszcza Zielona)

Kurpiowska wieś Dąbrówka, jedna ze 144 miejscowości w Polsce o takiej nazwie, notowana jest po raz pierwszy, jak wskazał Krzysztof Bulak (autor monografii wsi i jej mieszkaniec), przy okazji ustanowienia uposażenia dla Seminarium Duchownego w Pułtusku w 1732 r. – m.in. z tej miejscowości oddawano dziesięcinę snopową. Wieś znajdowała się w centrum Puszczy Zielonej (Zagajnicy). W XIX w. miało się tu wydarzyć coś niezwykłego – dwóm dziewczynkom ukazała się Maryja. Od tamtej pory miejsce to stanowi jedno z centrów kultu maryjnego na Kurpiach Zielonych. Znane jest głównie lokalnie i nie jest jedynym w regionie ośrodkiem kultu Matki Bożej (ostatnio pisałam o Nowej Osuchowej w Puszczy Białej, niebawem napiszę o Wykrocie w Puszczy Zielonej).

Co wiemy o objawieniach w Dąbrówce? Czy na pewno datować je należy na 1850 r.? Jakie niezwykłe wydarzenia notowano w Dąbrówce wcześniej, już w końcu XVIII w.? Jakie formy przyjmuje kult maryjny w tej parafii? Co go charakteryzuje i jak się zmieniał w ciągu lat? Zapraszam do lektury!

MAŁA OJCZYZNA: Objawienia i kult maryjny na Kurpiach. Cz. 1: Osuchowa (Puszcza Biała)

Przeglądając ostatnio materiały na stronach regionalnych, które prowadzę na Facebooku, trafiłam na relacje prasowe, które opublikowałam kilka miesięcy temu, o których zapomniałam już, a z ich odnalezienia swego czasu ogromnie się cieszyłam. To wraz ze świadomością, że trwa maj, w Kościele rzymskokatolickim nazywany miesiącem Maryi, skłoniło mnie do zebrania na blogu informacji o trzech miejscach objawień maryjnych na Kurpiowszczyźnie: Dąbrówce i Wykrocie w Puszczy Zielonej oraz Nowej Osuchowej w Puszczy Białej. Wszystkie miejsca odwiedziłam w różnych momentach swojego życia: jako mała dziewczynka Wykrot, skąd pochodziła moja babcia ze strony taty Bronisława Kmoch z Kowalczyków (1922–1987), jako studentka Dąbrówkę, a 2 lata temu Osuchową. Serię zacznę jednak od końca, czyli od miejsca na Kurpiach Białych, ponieważ jeden z odpustów w tej parafii wypada 3 maja. Ten dzień niedawno minął, więc to dobra okazja, by zagłębić się w historię objawień w Osuchowej oraz dzieje miejscowej parafii. Gratką w tym artykule są na pewno dwie relacje prasowe sprzed I wojny światowej, czyli z okresu objawień, i sporo zdjęć.

Zapraszam do lektury!

MAŁA OJCZYZNA: Kult św. Rocha na Kurpiach Zielonych

W 2015 r. na blogu pisałam o przedstawieniach św. Jana Nepomucena w powiecie przasnyskim. Równie popularnym świętym, co więcej, często mylonym z Nepomukiem, jest św. Roch. W 2017 r. zrobiłam przegląd jego przedstawień na terenie mojego rodzinnego powiatu. Wydzieliłam z niego część nt. kultu świętego na Kurpiach Zielonych, bo temat jest obszerny. Przyjrzałam się kultowi tego patrona na Kurpiowszczyźnie. Jednocześnie nie publikuję tu wszystkich moich ustaleń (a zajęłam się też kultem św. Rocha w Puszczy Białej), które poczyniłam, bo tych jest wystarczająco na książkę. Może kiedyś ją wydam. Na razie zapraszam na przegląd najważniejszych wątków dotyczących kultu św. Rocha w Puszczy Zielonej.

MAŁA OJCZYZNA: Kult św. Floriana w parafii Jednorożec

Jednorożec to jedyna w diecezji łomżyńskiej parafia pw. św. Floriana, którego wspomnienie Kościół katolicki obchodzi 4 maja. Florian jest czczony jako patron m.in. strażaków. Na terenie parafii Jednorożec działają 3 jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej. Zapraszam na przegląd kultu św. Floriana w mojej rodzinnej parafii. Jest rozwinięty i przyjmuje rozliczne formy. 

(Kurpiowscy) księża na Kurpiach Zielonych i Białych

Najpierw było zdjęcie, które znalazła kuzynka, a na nim kilku znanych mi księży, ale w zaskakującym zestawieniu osobowym. A tak naprawdę zaczęło się dawno, gdy zauważyłam, że często księża są przenoszeni z parafii w Puszczy Zielonej do parafii w Puszczy Białej i odwrotnie. Albo pochodzą z Kurpi Zielonych i trafią na Białe lub odwrotnie. Stąd pomysł na ten wpis.

Drewniany kościół wędrowniczek: Zatory, Warszawa (Okęcie), Stara Wieś, Wielgolas Brzeziński...

W 1915 r. w Zatorach (powiat pułtuski) powstał kościół, który po przebudowach i kilku przenosinach istnieje do dziś. Zapraszam do poznania jego wyjątkowej historii. Okazją do przypomnienia dziejów tej wyjątkowej świątyni jest wydana w kwietniu 2024 r. publikacja Przywracamy pamięć o historii drewnianego kościółka na Okęciu. Wydawcą jest parafia pw. św. Franciszka z Asyżu w Warszawie.

Napisałam (drugą) książkę! Prezentacja publikacji „Na skraju Kurpiowszczyzny. Parafia pw. św. Floriana w Jednorożcu”

Dlaczego pisze się książki? Dla pieniędzy? Dla sławy? Dla autografów? Nie! A przynajmniej ja tak nie mam. Ja robię to głównie dlatego, że chcę się dzielić moimi odkryciami z innymi, uzupełnić luki badawcze i zostawić coś po sobie. Tak było z (drugą) książką, monografią parafii Jednorożec. Ten długoletni projekt wynikał też z innych podbudek. O nich, o procesie pracy nad książką, a wreszcie o samej publikacji piszę dzisiaj. Pierwotnie planowałam wydanie książki już w 2016 r., na stulecie parafii Jednorożec. Książka ukazuje się drukiem cztery lata po jubileuszu. Dopadła mnie rzeczywistość, ale ostatecznie wszystko się ułożyło. Mam nadzieję, że warto było czekać. Zapraszam do lektury – najpierw posta, a potem koniecznie książki!

MAŁA OJCZYZNA: Śmierć i pogrzeb w parafiach gminy Jednorożec

Zapraszam do lektury fragmentu mojej książki Na skraju Kurpiowszczyzny. Parafia pw. św. Floriana w Jednorożcu nt. tradycji pogrzebowych na Kurpiach i w Jednorożcu. Oprócz tekstu znajdziecie tu wykresy, które przygotowałam na potrzeby książki oraz inne materiały ilustracyjne (zdjęcia z Jednorożeckiego Archiwum Społecznego z terenu gminy Jednorożec). Treści z książki uzupełniłam o wzmianki o tradycjach związanych ze śmiercią i pogrzebem, zebrane w międzywojniu przez ks. Władysław Skierkowskiego w kurpiowskich parafiach, m.in. w Parciakach.

MAŁA OJCZYZNA: Parafia pw. św. Antoniego w Olszewce

Objętość materiału, z jakim zaczęłam opracowanie historii parafii w Olszewce w 2014 r., pozwalała na publikację w poście, w którym opisałam kilka parafii. Jednak z czasem źródeł zebrało się tak wiele (a nadal to zaledwie mała ich część), że czas poświęcić Olszewce wystarczająco dużo miejsca na blogu – stąd ten wpis. Motywacją była też 99. rocznica poświęcenia kościoła w Olszewce. Zapraszam!

Pielgrzymki odpustowe do Świętego Miejsca (Przasnyskie)

Kościół w Świętym Miejscu (gmina Przasnysz) odwiedzam najczęściej tylko raz w roku, z okazji Wszystkich Świętych. Zdarza się jednak, że bywam tam również na odpust, a ten przypada w Zielone Świątki oraz 8 września. To rodzinna parafia mojej mamy, ale bywam tam nie tylko z powodów rodzinnych. Wyjazd na odpust do sąsiedniej wsi to tradycja kultywowana w wielu parafiach. Dawniej do Świętego Miejsca wędrowano pieszo nawet z odległych parafii. Zapraszam do lektury opowieści o takich właśnie wyprawach.

„Opis mego życia, dążeń i celów”. Przedwojenny pamiętnik Kurpianki, członkini KSMŻ

Niedawno uczestniczyłam w spotkaniu Seminarium Historii Gender, na którym cyklicznie dyskutujemy nad wystąpieniami badaczy i badaczek z całej Polski (a nawet spoza). Forma online pozwoliła na zgromadzenie i wymianę myśli oraz inspirującą dyskusję pomiędzy osobami zajmującymi się różnymi dziedzinami i zagadnieniami. Do tej pory udało mi się wysłuchać referatów m.in. na następujące tematy: Niedobór czy nadmiar informacji? O historycznym (auto)portrecie nauczycielek szkół powszechnych Polski międzywojennej, kwerendzie i źródłach nie/oczywistych, jak również Strategie sprzeciwu i sposoby uciszania głosów żydowskich studentek wobec getta ławkowego w Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie oraz Matki miast. Niemki i Polki w polityce społecznej Poznania na przełomie XIX i XX wieku. 

Wspomniane na początku spotkanie było poświęcone referatowi o pamiętnikach kobiet w Pamiętnikach chłopów. Zachował się jeden pamiętnik Kurpianki i jemu właśnie poświęcam dzisiejszy wpis. Zapraszam.

Świątynia w Lipie – jedyna w gminie Jednorożec kaplica filialna

Historycy ustalili, że pierwszy zapis na temat wsi Lypa (Lipa) w gm. Jednorożec pojawia się w 1475 r. Jeśli chodzi o życie religijne, to mieszkańcy nie mieli łatwo. Dojeżdżali ok. 14 km do kościoła farnego w Przasnyszu. Kiedy 12 IX 1908 r. erygowano parafię Święte Miejsce, wierni z Lipy mieli do kościoła ok. 7 km. Jednak na początku lat 80. XX w. mieszkańcy zdecydowali o budowie kaplicy w Lipie. Postawiono ją w ciągu 5 lat. Jest jedynym kościołem w gm. Jednorożec, który nie jest siedzibą parafii oraz jedną z 3 kaplic na terenie pow. przasnyskiego o tym statusie (inne to Rudno Jeziorowe i Leszno). Jak doszło do wystawienia tego budynku? Co interesującego możemy znaleźć w kościele i jego pobliżu? Czy mieszkańcy tej wsi nadal angażują się w dbałość o kościół parafialny w Świętym Miejscu, skoro mają swój kościół? Zapraszam do lektury.

Mankietnicy, kozłowici, heretycy... Mariawityzm na Kurpiach

Podczas kwerendy w prasie sprzed I wojny światowej, której dokonałam na potrzeby pracy nad monografią parafii Jednorożec, natrafiłam na wiele interesujących relacji prasowych, dotyczących różnych części Kurpiowszczyzny i fascynujących fragmentów jej dziejów przed I wojną światową. Stąd inspiracja do tego artykułu. Zapraszam do lektury tekstu, w którym opowiem co nieco o działalności i odbiorze społecznym mariawitów na terenie Kurpi Zielonych. Mam nadzieję, że po publikacji tego wpisu więcej osób dowie się o 40-letniej obecności mariawitów w regionie, bo zagadnienie jest bardzo ciekawe.

„Wesele na Kurpiach” w wykonaniu zespołu z Jednorożcu, lata 50. XX w.

Pracuję nad monografią parafii Jednorożec. W rozdziale V opisuję wybrane aspekty wspólnoty parafialnej, m.in. patronat Kościoła nad rozwojem kultury ludowej w Jednorożcu. Z tym tematem wiąże się ciekawy epizod z powojennej historii – przedstawienia na podstawie Wesela na Kurpiach ks. Władysława Skierkowskiego, opracowane w latach 50. XX w. przez zespół działający przy KGW w Jednorożcu. Sprawa dotyczy polityki władz komunistycznych wobec Kościoła i inicjatyw z nim związanych. Zyskała szeroki oddźwięk w ówczesnych mediach. Co więcej, to epizod związany z przemianami kultury kurpiowskiej w Jednorożcu, dotyczy też mentalności miejscowych, zagadnienia stroju kurpiowskiego itp. Zapraszam więc do lektury.

MAŁA OJCZYZNA: Kult św. Stanisława Kostki w parafii Jednorożec

W niedzielę 14 stycznia w kościołach na terenie całej Polski odczytano list Konferencji Episkopatu Polski o św. Stanisławie Kostce, nawiązujący do przypadającej w tym roku 450. rocznicy Jego śmierci. Rok 2018 został poświęcony tej postaci. Biskupi w liście zachęcali do pielgrzymowania do Rostkowa - miejsca narodzin świętego oraz Przasnysza, gdzie został ochrzczony. Uznałam, że to doskonała okazja, by zaprezentować kult św. Stanisława Kostki w mojej rodzinnej parafii. Wpis ten powstał na marginesie prac nad monografią parafii Jednorożec. Zapraszam do lektury.

REGION POD LUPĄ #10: przasnyskie pocztówki, kościół św. Ducha, herb Przasnysza, Marian Gotowiec, kapliczkowe zwyczaje, chorzelskie pomniki oraz... bieżeńcy

Zapraszam na przegląd felietonów z serii "Region pod lupą", opublikowanych w "Kurierze Przasnyskim". W dziesiątym odcinku tego cyklu zebrałam artykuły z września i października. W tym poście, jak i w poprzednich temu podobnych, oprócz prezentacji artykułów tłumaczę, dlaczego pisałam na te konkretne tematy. Miłego odbioru! 

MAŁA OJCZYZNA: Kościół Świętego Ducha w Przasnyszu

Tę historię, podobnie jak dzieje innych przasnyskich świątyń, które już nie istnieją, przedstawiłam początkowo w zbiorczym wpisie. Jednak ze względu na mnogość rozproszonych opracowań, jakie dotyczą kościoła Św. Ducha w Przasnyszu, postanowiłam wydzielić temat i zaprezentować go w osobnym artykule. Zapraszam do lektury!

REGION POD LUPĄ #9 mateczki z Przasnysza, Ruler, parafie w przasnyskiem, powiat w 1911 r. oraz Gutocha

Oto moje felietony z serii "Region pod lupą", opublikowane w "Kurierze Przasnyskim" w lipcu i sierpniu. Zapraszam do lektury, bowiem w tym poście, jak i w poprzednich temu podobnych, oprócz prezentacji artykułów tłumaczę, dlaczego pisałam na te konkretne tematy. Miłego odbioru! 

REGION POD LUPĄ#7 Cyganie w Parciakach, Zapusty, „Zajączek”, co nieco o policji, rośliny a kapliczki, przasnyska cerkiew garnizonowa, ks. Woźniak i bieżeństwo

Dawno nie publikowałam na blogu. I jakiegokolwiek wpisu, i wpisu z cyklu, jaki prezentuję dzisiaj. Uniemożliwiła mi to dość intensywna praca na wielu płaszczyznach, ale na szczęście jest majówka! Wracam więc na bloga i zapraszam do regularnego śledzenia strony. Zachęcam też do zajrzenia na fanpage, ponieważ tam posty pojawiają się prawie codziennie. Odnośnik znajdziecie po lewej stronie. A dziś zapraszam na siódmą część cyklu "Region pod lupą", w którym prezentuję moje felietony z "Kuriera Przasnyskiego".

MAŁA OJCZYZNA: Ks. Wacław Woźniak – zapomniany proboszcz parafii Jednorożec

Związałam się z tematem dziejów parafii Jednorożec, które opracowuję, także emocjonalnie. W czasie badań mimowolnie stworzyłam sobie listę proboszczów, którzy bardzo dobrze zapisali się w historii mojej rodzinnej parafii. W świetle opowieści i źródeł pisanych widziałam ich wyróżniającą się działalność. W okresie międzywojennym, który ostatnio niezwykle mnie interesuje, są to ks. Konstanty Lewandowski oraz ks. Stefan Bernatowicz. Pisałam o nich w krótkiej historii parafii na blogu. Jednak po chwili zastanowienia zrozumiałam, że niesłusznie pomijam duszpasterza, który pracował w Jednorożcu w okresie między jednym a drugim wymienionym księdzem. Warto o nim więcej mówić, ponieważ, choć był w Jednorożcu tylko 5 lat, udało mu się sporo osiągnąć. Zapraszam więc na artykuł na temat pobytu ks. Wacława Woźniaka, bo to o nim mowa, w Jednorożcu w latach 1924–1929.