21 czerwca 2015

MAŁA OJCZYZNA: parafie w gminie Jednorożec - rys administracyjny

Przygotowania do dzisiejszego wpisu zajęły mi bardzo wiele czasu, choć sam post będzie bardzo krótki ;) Na podstawie źródeł stworzyłam tabelę ze zmianami administracyjnymi parafii, do jakich należały na przestrzeni wieków poszczególne miejscowości na terenie dzisiejszej gminy Jednorożec. Chcecie zobaczyć, jak mi to wyszło? ;) Zapraszam!

Aby powiększyć grafikę, kliknij na nią, a następnie otwórz w nowym oknie. 


Aby prawidłowo odczytać schemat, należy mieć świadomość, że: 
  • w tabeli umieściłam wszystkie miejscowości i osady, jakie występują w historycznych spisach, a należą dziś do gminy Jednorożec;
  • wieś Drążdżewo Nowe należy do dwóch parafii: Jednorożec i Drążdżewo, granica przebiega w środku wsi;
  • leśniczówka Kamienica - niegdyś osobna osada, dziś to część Kobylak Czarzastych;
  • Murowanka to leśniczówka w pobliżu Nakła i Bud Rządowych, na mapach z dwudziestolecia międzywojennego jest zaznaczona bliżej Nakła, na współczesnej mapie Google bliżej Bud Prywatnych, które należą do gminy Krasnosielc i parafii Drążdżewo;
  • wieś Parciaki Stacja powstała po 1914 r., kiedy to Niemcy w czasie I wojny światowej zbudowali kolej, dlatego też przynależność tej wsi do parafii Parciaki zaznaczyłam od 1914 r.;
  • Uścianek to leśniczówka położona niedaleko szosy z Jednorożca do Kobylak;
  • Szkopnik to osada leśna położona pomiędzy Budziskami a Budami Rządowymi;
  • Zadziory to niegdyś osobna osada, dziś część Olszewki, dlatego przynależność tej wsi do poszczególnych parafii pokrywa się z przynależnością Olszewki;
  • Żelazna Rządowa Gutocha powstała jako osiedle w czasach PRL, zaznaczyłam przynależność wsi od ok. poł. XX w.;
  • w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich pojawia się też wzmianka o osadzie Zadery, jednak nie jestem w stanie jej zlokalizować.

Zachęcam do bliższego poznania historii poszczególnych miejscowości:
a) Budziska, Szkopnik, Zadziory, Uścianek, Murowanka, Kamienica, Zadery: KLIK;
b) Parciaki, Parciaki-Stacja, Dynak, Żelazna Prywatna, Żelazna Rządowa, Żelazna Rządowa Gutocha: KLIK;
c) Ulatowo Dąbrówka, Ulatowo Pogorzel, Ulatowo Słabogóra: KLIK;
d) Kobylaki Czarzaste, Kobylaki Konopki, Kobylaki Korysze, Kobylaki Wólka: KLIK;
e) Lipa, Obórki, Przejmy: KLIK;
f) Drądżewo Nowe, Stegna: KLIK;
g) Małowidz, Połoń, Olszewka: KLIK;
h) Budy Rządowe, Nakieł: KLIK;
i) Jednorożec:
- cz. 1 (do końca XVIII w.): KLIK;
- cz. 2 (1801-1914): KLIK;
- cz. 3 (1914-1939): KLIK;
- cz. 4 (1939-1945): KLIK.

O parafii Drążdżewo pisałam co nieco tutaj: KLIK. Linki do opisów pozostałych parafii na terenie gminy Jednorożec w sekcji "Bibliografia". 


Gwoli uzupełnienia, warto też znać przynależność poszczególnych parafii do dekanatów:

a) parafie od początku należące do diecezji płockiej:
  • parafia Przasnysz - dekanat przasnyski;
  • parafia Krzynowłoga Wielka: dekanat pułtuski -> od 1506 r. (nowo utworzony) dekanat przasnyski -> od 1530 r. dekanat ciechanowski -> od 1693 r. (nowo utworzony) dekanat janowski -> od 1818 r. dekanat przasnyski -> od 1915 r. (nowo utworzony) dekanat chorzelski -> od 1922 r. dekanat przasnyski -> od 1963 r. (przywrócony) dekanat chorzelski -> od 1994 r. dekanat dzierzgowski;
  • parafia Święte Miejsce - dekanat przasnyski;
  • parafia Skierkowizna - dekanat dzierzgowski.
b) parafie wydzielone z diecezji płockiej i przeniesione decyzją papieża z 25 marca 1992 r. do utworzonej w 1925 r. diecezji łomżyńskiej: 
  • parafia Krasnosielc - dekanat pułtuski -> od 1506 r. (nowo utworzony) dekanat przasnyski -> od 1697 r. dekanat makowski -> od 1863 r. dekanat przasnyski;
  • parafia Chorzele - od powstania parafii w 1551 r. dekanat przasnyski -> dekanat janowski -> od 1818 r. dekanat przasnyski -> dekanat chorzelski (do likwidacji w 1922 r.) -> dekanat przasnyski -> od 1963 r. (przywrócony) dekanat chorzelski;
  • parafia Baranowo - w II poł. XVIII w. dekanat łomżyński -> dekanat przasnyski (do 1992 r.) -> (obecnie) dekanat kadzidlański;
  • parafia Drążdżewo - od 1915 r. (nowo utworzony) dekanat przasnyski (do 1992 r.) -> dekanat krasnosielcki;
  • parafia Parciaki - od 1915 r. (nowo utworzony) dekanat chorzelski -> od 1922 r. dekanat przasnyski -> od 1963 r. (przywrócony) dekanat chorzelski;
  • parafia Jednorożec - od powstania parafii w 1916 r. dekanat chorzelski (do likwidacji w 1922 r.) -> dekanat przasnyski -> od 1992 r. dekanat chorzelski;
  • parafia Olszewka - dekanat przasnyski -> dekanat chorzelski;
  • parafia Połoń - dekanat chorzelski.

Bibliografia:
Bibliografia do postów o parafiach w gminie Jednorożec:
a) Jednorożec: KLIK;
b) Parciaki, Olszewka: KLIK;
c) Połoń, Skierkowizna: KLIK;
d) Krzynowłoga Wielka: KLIK;
e) Święte Miejsce: KLIK;
oraz:
1781. Wizytacja generalna diecezji płockiej. Chorzele, [w:] Źródła do dziejów Ziemi Jednorożeckiej, red. Wojciech Łukaszewski, t. 1, wyd. 2 popr. i uzup., Jednorożec 2012, s. 6-13;
1781. Wizytacja generalna diecezji płockiej. Przasnysz, [w:] Źródła do dziejów Ziemi Jednorożeckiej..., s. 14-19;
Białczak Adam, Z dziejów parafii Baranowo, "Zeszyty Naukowe Ostrołęckiego Towarzystwa Naukowego" 9 (1995), s. 147-160;
Bojarska Urszula, Dynak, [w:] Zapiski Ziemi Jednorożeckiej, red. Monika Dworniczak i in., Jednorożec 2011, s. 24;
Dynak, [w:] Słownik geograficzny..., t. 2, Warszawa 1881, s. 251;
Grzybowski Michał Marian, Dekanat przasnyski i jego duchowieństwo w XVIII-XIX wieku, [w:] 1000 lat pogranicza Chorzel. Materiały z sesji popularnonaukowej zorganizowanej  28 sierpnia 2010 roku w Chorzelach przez Towarzystwo Przyjaciół Chorzel, red. M. Wiśnicki, Chorzele 2011, s. 66-78.
Guzewicz Wojciech, Zmiany organizacyjne Kościoła na północnym Mazowszu w XIX i XX w., [w:] Mazowsze Północne. W poszukiwaniu tożsamości narodowej, społecznej i religijnej, red. Janusz Gołota, Marek Truszczyński, Ostrołęka 2012, s. 13-18;
Idem, Jubileusz 600-lecia parafii Krasnosielc: 1386-1986, "Studia Płockie" 15 (1987), s. 203-214;
Łukaszewski Wojciech, Żelazna Prywatna, Żelazna Rządowa, Żelazna Rządowa-Gutocha, "Głos gminy Jednorożec" 3 (7)/2007, s. 8-9;
Obraz statystyczny powiatu przasnyskiego sporządzony w roku 1815 przez podprefekta tegoż powiatu F.S. Zielińskiego w Przasnyszu, oprac. A. Kociszewski, Ciechanów 1991;
Obraz statystyczny powiatu przasnyskiego A. N. Leontiewa z 1889 r., przeł. i oprac. J. Kociszewska, Ciechanów 1992;
Pszczółkowski Adam A., Źródła do dziejów parafii (Krasno)Sielc. XVI-XVII wiek, "Krasnosielckie Zeszyty Historyczne" 2/2010, s. 7-9;
"Regestr diecezjów" Franciszka Czaykowskiego, czyli właściciele ziemscy w Koronie w 1783 r., do druku podał Sławomir Górzyński, przypisami i wstępem opatrzyli Krzysztof Chłapowski, Sławomir Górzyński, wyd. 2 popr., Warszawa 2009.
Stankiewicz J., Kościoły w archidiecezji płockiej wraz z parafiami filialnymi W II poł. XVIII w.;

Do następnego! :)


Brak komentarzy:

Prześlij komentarz