MAŁA OJCZYZNA: Parafia pw. św. Antoniego w Olszewce

Objętość materiału, z jakim zaczęłam opracowanie historii parafii w Olszewce w 2014 r., pozwalała na publikację w poście, w którym opisałam kilka parafii. Jednak z czasem źródeł zebrało się tak wiele (a nadal to zaledwie mała ich część), że czas poświęcić Olszewce wystarczająco dużo miejsca na blogu – stąd ten wpis. Motywacją była też 99. rocznica poświęcenia kościoła w Olszewce. Zapraszam!

MAŁA OJCZYZNA: Olszewka (gm. Jednorożec)

Olszewka jest wsią o typowo kurpiowskim rodowodzie. Nazwa pochodzi od rosnących w tej okolicy olszyn. Dzisiaj mieszkańcy wspominają, że niegdyś wieś zwała się Olszówka. Można znaleźć potwierdzenie tego na mapach z XIX w. Zapraszam na historię wsi, która jest taką zosią samosią gminy Jednorożec: osobna parafia, osobna szkoła, OSP, KGW, działanie społeczne, upór kurpiowski :)

MAŁA OJCZYZNA: Podziemie antykomunistyczne w gm. Jednorożec, cz. 2: Eugeniusz Lipiński ps. „Mrówka” i Narodowe Zjednoczenie Wojskowe

Już drugi raz mam taką sytuację, że na 1 marca się nie wyrabiam, by napisać tekst z tej serii, ale później, jeszcze w marcu, się udaje. Tak było z tekstem nt. oddziału „Trzynastki” (ROAK). Mam nadzieję, że teraz też było warto czekać. Zapraszam do lektury materiału na temat oddziału Eugeniusza Lipińskiego „Mrówki”. Działał w ramach Narodowego Zjednoczenia Wojskowego.

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: Obrzędy, zwyczaje, tradycje, wierzenia

Z kapliczkami, krzyżami oraz figurami przydrożnymi jako obiektami zarówno prywatnymi, jak i publicznymi, pełniącymi różnorodne funkcje, związane są pewne zwyczaje i obrzędy. Wiele z nich odnosi się do wszystkich typów małej architektury sakralnej, ale są i takie, które charakterystyczne są jedynie dla kapliczek lub krzyży. Inny podział zwyczajów, jakiego można dokonać, to te związane z działaniami osób prywatnych, grup ludzi lub działaniami całej społeczności wsi lub parafii. Kapliczki, figury i krzyże odgrywają wielką rolę zarówno w obrzędowości dorocznej, związanej z kalendarzem przyrodniczo-religijnym, jak i rodzinnej i prywatnej.

W tym wpisie przedstawię informacje na temat zwyczajów, obrzędów oraz tradycji, związanych z przydrożnymi obiektami sakralnymi. Zasygnalizuję też temat nazewnictwa takich obiektów przez miejscowych. Informacje pochodzą z literatury przedmiotu, jak też są wynikiem moich wieloletnich obserwacji oraz rozmów z mieszkańcami. Artykuł uzupełniają przykłady obiektów z gminy Jednorożec.

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: Kto i jak wykonywał przydrożne obiekty sakralne?

Jednym z pytań, jakie zadawałam sobie podczas prowadzonych przeze mnie badań nad małą architekturą sakralną w gminie Jednorożec (2014-2015), zakończonych wydaniem książki Kapliczki, figury i krzyże przydrożne w gminie Jednorożec, było pytanie o twórców, metody i materiały, z jakich wykonywano przydrożne obiekty sakralne. W tym wpisie pragnę podzielić się z Wami wynikami moich poszukiwań, opartymi zarówno na literaturze przedmiotu, jak też na badaniach terenowych czy wywiadach z mieszkańcami. Opis uzupełniam o przykłady dotyczące wybranych obiektów z terenu mojej małej ojczyzny. W artykule pomijam temat renowacji, zmiany formy i przebudowy obiektów sakralnych, które można znaleźć przy drogach. Zagadnienie zaprezentuję w kolejnym wpisie z tej serii.

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: metalowe krzyże w podstawach z wnękami cz. 2

Zapraszam na prezentację najpopularniejszych krzyży przydrożnych na terenie gminy Jednorożec - są to metalowe krzyże w podstawach z wnękami. To druga część mini-cyklu, poprzedni odcinek przeczytacie tutaj: KLIK. Jakie krzyże zaprezentuję tym razem? Przekonajcie się sami!

MAŁA OJCZYZNA: Historia chorzelskich pomników P. von Hindenburga i T. Kościuszki

Zapraszam Was dzisiaj na wycieczkę do Chorzel, miasta od wieków posiadającego status pograniczny. Granica za Chorzelami jest jedną z najstarszych i najbardziej niezmiennych w Polsce. Dzisiaj jest to granica woj. mazowieckiego i warmińsko-mazurskiego, niegdyś była to granica polsko-niemiecka, rosyjsko-niemiecka, polsko-pruska, a wcześniej mazowiecko-krzyżacka. W centrum Chorzel znajduje się miejsce, którego dzieje odbijają w sobie niemal całą historię XX w. w Polsce.

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: Lokalizacja i funkcje kapliczek, figur i krzyży przydrożnych

Ponownie przychodzę do Was z kapliczkowym postem. Czy zastanawialiście się kiedyś, dlaczego kapliczki, figurki i krzyże stawia się w takich, a nie innych miejscach? Jakie znaczenie ma lokalizacja świątka i jaka symbolika się za tym kryje? Jak lokalizacja przydrożnego świątka wiąże się z jego funkcją w przestrzeni prywatnej i publicznej? O tym w dzisiejszym poście. Tym razem przykłady pochodzą tylko z jednej miejscowości w gminie Jednorożec - Olszewki. Zwróćcie uwagę, jak na podstawie obiektów z jednej tylko wsi można omówić przeróżne funkcję i lokalizacje przydrożnych obiektów sakralnych - wiele z nich pełni bowiem różne zadania.

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: Dlaczego ludzie wystawiają kapliczki, figury i krzyże?

Dotychczasowe posty z serii "kapliczkowej" (poza jednym, w którym opisałam metody pracy i źródła, z jakich korzystałam) koncentrowały się na prezentacji różnych typów obiektów sakralnych w gminie Jednorożec. Dzisiaj postanowiłam podejść do tematu bardziej teoretycznie i skupić się na motywach fundacji. Dlaczego ludzie wystawiali i wystawiają kapliczki, figury i krzyże przydrożne? Istnieje wiele odpowiedzi na to pytanie. Jako przykłady do konkretnych motywów posłużą mi obiekty z gminy Jednorożec. Starałam się wybrać takie kapliczki, figury i krzyże, których jeszcze nie pokazywałam na blogu. Tylko w przypadku jednej motywacji nie udało mi się znaleźć takiego obiektu. 

MAŁA OJCZYZNA: Piękno gminy Jednorożec zaklęte w wierszach i obrazach

Tuż przed majówką zapraszam Was na podróż po gminie Jednorożec, ale nietypową. Będzie to podróż artystyczna, bowiem dzięki wierszom i pejzażom pokażę Wam to, co kocham najbardziej w mojej małej ojczyźnie.

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: metalowe krzyże osadzone w kamieniach polnych cz. 2

W  marcu pojawił się wpis o metalowych krzyżach, które jako podstawę mają kamienie polne. Opisałam w nim fundacje sprzed II wojny światowej: KLIK. Dzisiejszy wpis to fundacje powojenne i te, których datacji nie umiem określić. Pojawią się też obiekty, których datację ustaliłam niedawno. 

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: metalowe krzyże osadzone w kamieniach polnych cz. 1

W lutym opublikowałam post kapliczkowy na temat jednego z typów krzyży przydrożnych, więc postanowiłam, że w tym miesiącu też napiszę o świątkach. Wybrałam jedne ze starszych w gminie Jednorożec obiektów, a są to metalowe krzyże, które jako podstawę mają kamienie polne. Jest to pierwsza część mini-cyklu o tej tematyce. Dzisiaj przedstawię fundacje do wybuchu II wojny światowej. Następnym razem opiszę fundacje powojenne i te, których datacji nie umiem określić. Gwarantuję solidną dawkę ciekawych informacji i zdjęć - zapraszam! 

MAŁA OJCZYZNA: Figury św. Jana Nepomucena w powiecie przasnyskim

Ostatnio uczestniczyłam w jubileuszowej uroczystości z okazji 50-lecia Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Przasnyskiej (zdjęcia: KLIK). Odebrałam też egzemplarz autorski „Rocznika Przasnyskiego”, w którym ukazał się mój artykuł na temat figur św. Jana Nepomucena na terenie powiatu przasnyskiego. Postanowiłam – w celu uzupełnienia wydrukowanego tekstu, ale i prezentacji poczynionych ustaleń oraz zapewnienia dostępu do historii tych ciekawych przedstawień szerszemu gronu – przygotować wpis na wspomniany temat. Pozwoliłam go sobie uzupełnić o źródła, jakie odnalazłam w ostatnim czasie oraz ubarwić zdjęciami i rysunkami. Zapraszam do lektury! 

MAŁA OJCZYZNA: nieistniejące cmentarze z I wojny światowej (gmina Jednorożec)

Podczas pracy nad małą architekturą sakralną gminy Jednorożec zbierałam też materiały na temat historii regionu. Wywiady z mieszkańcami stały się świetną okazją do uzupełnienia luk, jakie zauważałam w moich badaniach. Ostatnio udało mi się określić, gdzie w gm. Jednorożec, która bardzo doświadczyła działań wojennych w czasie I wojny światowej, szczególnie w 1914 i 1915 r., znajdowały się cmentarzyki wojskowe. Żaden z nich już nie istnieje, ale dzięki opowieściom mieszkańców można je zlokalizować. Co mnie bardzo ucieszyło, wyznacznikiem lokalizacji są krzyże przydrożne, bo to przy nich zazwyczaj lokowano nekropolie. To tradycyjne miejsce pochówku poległych, ważne i ze względów orientacyjnych, i religijnych - nagle zmarły pochowany zostanie w miejscu uświęconym. Pod krzyżami chowano zwłoki małych dzieci, które poroniły matki lub dzieci, które zmarły w dziecięctwie. Pod przydrożnymi krzyżami, szczególnie na rozdrożach i z dala od ludzkich osiedli, chowano samobójców, ludzi zmarłych nagle bez sakramentów świętych.

Zapraszam na krótki, ale - mam nadzieję - ciekawy wpis.

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: tykła i małe krzyże na drzewach

W dzisiejszym wpisie ze serii kapliczkowej zaprezentuję obiekty, które nierzadko są najtrudniejsze do zauważenia, a równie ciekawe co inne kapliczki i krzyże. Będą to małe krzyże na drzewach oraz deseczki z krzyżami, podobne do tykła (wotywnej drewnianej deski  z modlitwą, wieszanej na terenie Puszczy Knyszyńskiej). Uznałam je za najprostsze kapliczki i do tej kategorii zakwalifikowałam w publikacji. W gminie Jednorożec do tej pory odnalazłam 22 miejsca, w których wiszą takie krzyże i deseczki (pojedynczo lub w ilości dwóch świątków).

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: XVIII- i XIX-wieczne krzyże drewniane

Część projektu zakładająca objazd po terenach gminy Jednorożec powoli dobiega końca. Do tej pory znalazłam ponad 300 świątków i liczba ta cały czas rośnie. W niniejszym odcinku cyklu zaprezentuję najstarsze znaleziska - drewniane krzyże. 

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: figury przydrożne

Trzeci post z serii związanej z moim "kapliczkowym" projektem poświęcę figurom, jakie znalazłam na terenie gminy Jednorożec, czyli właściwym świątkom - są to bowiem najczęściej figury świętych. Jeszcze niedawno wiedziałam o zaledwie kilku, dzisiaj mam już 15 takich obiektów.

  

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: kapliczki - groty Matki Bożej

Niniejszym postem rozpoczynam serię wpisów o tematyce związanej z moim projektem stypendialnym, o którym pisałam już na blogu: KLIK. Będę systematycznie prezentować wybrane obiekty: kapliczki, krzyże i figury przydrożne z terenu gminy Jednorożec, pogrupowane tematycznie. Do tej serii zainspirowało mnie zdjęcie, jakie dodałam ostatnio na fanpage'u projektu oraz przypadające w czasie weekendu majowego święto Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski. Taką serię postów planowałam od początku pracy nad projektem, ale przewidywałam jej realizację dużo później. Uznałam jednak, że nie ma na co czekać - bierzemy się do pracy! Zapraszam na przegląd kapliczek w formie grot, jakie znaleźć można na terenie mojej rodzinnej gminy.

MAŁA OJCZYZNA: Ochotnicze Straże Pożarne w gminie Jednorożec

W dzisiejszym wpisie wracam do tematu, jaki podjęłam w październiku zeszłego roku. Opisałam wówczas historię OSP w Jednorożcu: KLIK. Dzisiaj zapraszam na zbiorczą historię pozostałych straży pożarnych w mojej rodzinnej gminie. O niektórych wiem więcej z powodu posiadanych materiałów źródłowych czy powiązań rodzinnych, o innych dużo mniej. Zachęcam do uzupełnień! Uhonorujmy w ten sposób tych, którzy od lat, pomimo zmieniającej się rzeczywistości, ochotniczo służą lokalnej społeczności jako strażacy.