Kopanie torfu na zachodnim skraju Puszczy Zielonej (powiat przasnyski)

Dawniej, tj. ok. 90 lat temu, mój rodzinny Jednorożec był ośrodkiem wydobywania torfu. I nie tylko ta wieś, również inne na Kurpiach Zielonych. W poniższym tekście skupię się na zachodnim skraju regionu i opowiem o tym, jak pozyskiwano torf w kurpiowskiej części powiatu przasnyskiego i do czego go wykorzystywano. Pomijam inne ośrodki wydobycia torfu na Kurpiach, jak np. torfowisko Karaska, którego historię opisał Łukasz Gut. W opowieści o torfowiskach na przasnyskich Kurpiach opieram się na materiałach źródłowych, m.in. wspomnieniach pisanych i przekazanych mi ustnie, prasie, opracowaniach. Będziemy się poruszać w dolinie Orzyca, Płodownicy i Omulwi w dzisiejszych gminach Chorzele, Jednorożec (powiat przasnyski) i Baranowo (powiat ostrołęcki). Dawniej wszystkie należały do powiatu przasnyskiego, stąd określenie przasnyskie Kurpie.

SYLWETKI: Kazimiera z Rykowskich Kłoczowska (1859–1929)

Kazimiera Józefa Joanna z Rykowskich Kłoczowska (ur. 24 lutego 1859 r. w Krzynowłodze Wielkiej, zm. 13 września 1929 r. w Bogdanach Wielkich) to polska ziemianka, dziedziczka Bogdan Wielkich w gminie Chorzele w powiecie przasnyskim, działaczka społeczna i oświatowa. Dziś chcę opowiedzieć jej historię, ale też wytłumaczyć, jak na nią trafiłam i dlaczego się nią zainteresowałam. Nie zdawałam sobie sprawy z jej istnienia, choć jako uczennica liceum w Przasnyszu, poznając kolegów i koleżanki z powiatu, dowiedziałam się, że w Krzynowłodze Wielkiej, Bogdanach Wielkich i Rycicach były dwory ziemiańskie. Wtedy po raz pierwszy o niej usłyszałam.

Insurekcja styczniowa w Przasnyskiem (1863–1864)

Do tej pory treści na temat powstania styczniowego były na blogu rozproszone: trochę we wpisie o Żelaznej Rządowej, trochę w opowieści o dziejach Jednorożca, a reszta w poście o Drążdżewie Nowym. W tym roku postawiłam sobie zadanie, by wszystko zebrać w jednym miejscu, uporządkować, rozszerzyć i opublikować historię powstania 1863 r. w Przasnyskiem, czyli nie tylko w mojej rodzinnej gminie. Co ciekawe, powiat przasnyski w momencie wybuchu powstania wyglądał zupełnie inaczej niż dziś. Dlatego też we wpisie znajdziecie informacje na temat działań w dzisiejszych powiatach: przasnyskim, ciechanowskim i makowskim. Zapraszam serdecznie do lektury, jak również do uzupełnień!

Policja Państwowa w pow. przasnyskim 1919-1939. Cz. 6. Losy policjantów z Przasnyskiego po 1939 r.

W 2019 r. przypada 100. rocznica utworzenia Policji Państwowej (PP) w Polsce. Przedstawiam wyniki moich badań na temat Policji Państwowej w Przasnyskiem w latach 1919–1939 w zakresie szerszym w stosunku do katalogu wydanego przez Muzeum Historycznego w Przasnyszu przy okazji wystawy rocznicowej.

Niniejszy tekst ma charakter szkicowy. Opracowanie na blogu podzieliłam na rozdziały i ten jest ostatnim w serii policyjnej. Skupiam się na losach policjantów z powiatu przasnyskiego w czasie II wojny światowej. Podaję kilka przykładów oraz oddaję szacunek tym, którzy zginęli w ZSRR w 1940 r. Jeśli któryś z nich pojawił się w poprzednich częściach serii, nie powtarzałam zdjęcia (w przypadku, gdy miałam tylko jedną fotografię).

Policja Państwowa w pow. przasnyskim 1919-1939. Cz. 5. Życie prywatne i rodzinne

W 2019 r. przypada 100. rocznica utworzenia Policji Państwowej (PP) w Polsce. Przedstawiam wyniki moich badań na temat Policji Państwowej w Przasnyskiem w latach 1919–1939 w zakresie szerszym w stosunku do katalogu wydanego przez Muzeum Historycznego w Przasnyszu przy okazji wystawy rocznicowej.

Opracowanie na blogu podzieliłam na rozdziały. Tym razem zajęłam się codziennością policjantów w domowym zaciszu. Jak wybierali żony? Czy praca zawodowa przeszkadzała w prowadzeniu udanego życia rodzinnego? Na te i inne pytania pytania odpowiadam poniżej. Zapraszam.

Policja Państwowa w pow. przasnyskim 1919-1939. Cz. 4. Od święta. Policjanci a życie społeczno-kulturalne

W 2019 r. przypada 100. rocznica utworzenia Policji Państwowej (PP) w Polsce. Przedstawiam wyniki moich badań na temat Policji Państwowej w Przasnyskiem w latach 1919–1939 w zakresie szerszym w stosunku do katalogu wydanego przez Muzeum Historycznego w Przasnyszu przy okazji wystawy rocznicowej.

Opracowanie na blogu podzieliłam na rozdziały. Opublikowałam już trzy części. W niniejszej skupiam się na zaskakująco bogatym życiu kulturalnym, jakie prowadzili policjanci. Pokazuję ich aktywność na polu społecznym oraz uczestnictwo w ważnych dla regionu wydarzeniach, a także codzienną rozrywkę po pracy. 

Policja Państwowa w pow. przasnyskim 1919-1939. Cz. 3. Etos i wartości. Służba codzienna

W 2019 r. przypada 100. rocznica utworzenia Policji Państwowej (PP) w Polsce. Przedstawiam wyniki moich badań na temat Policji Państwowej w Przasnyskiem w latach 1919–1939 w zakresie szerszym w stosunku do katalogu wydanego przez Muzeum Historycznego w Przasnyszu przy okazji wystawy rocznicowej. W cyklu wpisów, publikowanych przez 6 tygodni, przedstawię rozszerzone i poprawione ustalenia.

Niemniej niniejszy tekst ma charakter szkicowy. W trzeciej części skupiam się na zasadach i wartościach, jakimi kierowali się policjanci, nie uciekam od sytuacji trudnych, niekoniecznie chwalebnych i opisuję codzienne życie policjanta na służbie. Zapraszam!

Policja Państwowa w pow. przasnyskim 1919-1939. Cz. 2. Struktura i organizacja PP w regionie

W 2019 r. przypada 100. rocznica utworzenia Policji Państwowej (PP) w Polsce. Przedstawiam wyniki moich badań na temat Policji Państwowej w Przasnyskiem w latach 1919–1939 w zakresie szerszym w stosunku do katalogu wydanego przez Muzeum Historycznego w Przasnyszu przy okazji wystawy rocznicowej.

Niniejszy tekst ma charakter szkicowy. Opracowanie na blogu podzieliłam na rozdziały. W drugiej części piszę o organizacji PP w powiecie przasnyskim, wyszkoleniu, wyposażeniu itp. Podaję też nazwiska policjantów, którzy służyli w Przasnyskim przed II wojną światową.

Policja Państwowa w pow. przasnyskim 1919-1939. Cz. 1. Organizacja PP w kraju

W 2019 r. przypada 100. rocznica utworzenia Policji Państwowej (PP) w Polsce. Z tej okazji zasadnym jest opracowanie dziejów tej organizacji w ujęciach regionalnych. Przedstawiam wyniki moich badań na temat Policji Państwowej w Przasnyskiem w latach 1919–1939. Z pomysłem wystąpił Komendant Komendy Powiatowej Policji w Przasnyszu Tomasz Łysiak, pragnąc upamiętnić poprzedników. Rezultatem działań podjętych we współpracy z Muzeum Historycznym w Przasnyszu jest wystawa, prezentowana w muzeum jesienią 2019 r., oraz jej katalog. 

Niniejszy tekst ma charakter szkicowy. Nie jest monografią policji w pow. przasnyskim w granicach sprzed II wojny światowej. Mam jeszcze zbyt mało materiałów. Niemniej zaprezentowane na blogu opracowanie ma szerszy zakres niż to opublikowane w katalogu wystawy, który został wydany w wersji bez korekty. Dlatego do końca roku udostępnię erratę do katalogu wystawy, opracowaną samodzielnie. 

Jeśli chodzi o moje opracowanie na blogu, to podzieliłam je na części. Sygnalizuję w nich najważniejsze zagadnienia, przedstawiam organizację służby, warunki pracy i etos policyjny czy trudności zawodu. Prezentuję uchwytne w źródłach informacje na temat specyfiki pracy policji, kadry, inicjatyw społeczno-kulturalnych i życia prywatnego policjantów. 

80 LAT TEMU... Lato i jesień 1939 r. we wspomnieniach mieszkańców pow. przasnyskiego

Osiemdziesiąt lat temu świat się zatrzymał, a pewna epoka się skończyła. Chcę dzisiejszym wpisem ukazać Wam atmosferę lata 1939 r. oraz pierwsze miesiące wojny. Posłużą do tego wspomnienia mieszkańców gm. Chorzele i Jednorożec oraz Przasnysza. Wybrałam takie teksty, by ukazać perspektywę osób pochodzących z różnych środowisk, które w 1939 r. były w różnym wieku. Zwróćcie też uwagę na stan świadomości sytuacji w zależności od pochodzenia społecznego i wieku, a także na różnice perspektywy kobiecej i męskiej. Każdy z pamiętnikarzy i informatorów zwraca uwagę na coś innego. Zapraszam do lektury.

MAŁA OJCZYZNA: Strój kurpiowski z Jednorożca na początku XX w.

Stroje ludowe stanowią jeden z ważniejszych wyznaczników tożsamości regionalnej. Jednym z regionów Polski, w którym jest ona wyjątkowo silna, są Kurpie Zielone. Dawniej różnice w stroju występowały nie tylko między ubiorami różnych grup społeczno-zawodowych (bartnicy, strzelcy), ale też między mieszkańcami i mieszkankami różnych części Zagajnicy. Widać to do dziś, niemniej przypadek mojej rodzinnej wsi, czyli Jednorożca, jest wyjątkowy. Na podstawie zachowanych zdjęć i literatury przedstawię, w jaki sposób strój kurpiowski Puszczy Zielonej w odmianie z Jednorożca jest typowy dla regionu, a jednocześnie charakterystyczny dla tej właśnie wsi.

MAŁA OJCZYZNA: O tym, jak Prezydent I. Mościcki wizytował pow. przasnyski (1930 r.)

Ostatnio, prowadząc badania regionalne, zainteresowałam się okresem międzywojennym. Nadrabiam braki informacji na temat parafii Jednorożec, które monografię przygotowuję, opracowując inne tematy z tego okresu. Dlatego też zapraszam na popularnonaukową wersję artykułu na wizyty Prezydenta Ignacego Mościckiego na terenie pow. przasnyskiego w 1930 r. Tematem zainteresowałam się dobre pół roku temu i cały czas zbierałam materiały, aż znalazłam ich tyle, że uznałam, że warto się nimi podzielić. W wersji naukowej skupię się na całym Północnym Mazowszu, na blogu prezentuję więc mały wycinek większej pracy.

W maju 1930 r., a nie w 1920 r., w maju 1928 r., w maju 1929 r., czerwcu 1930 r. czy w 1933 r.,  jak pisano nierzadko w literaturze dotyczącej tego terenu, I. Mościcki odwiedził Baranowo, Obrębiec, Przasnysz, Jednorożec, Chorzele i Janowo. Miejscowości te leżały na trasie jego objazdu po ówczesnym woj. warszawskim. Jak wyglądało spotkanie mieszkańców pow. przasnyskiego z Prezydentem RP?

MAŁA OJCZYZNA: Jak regulowano rzekę Orzyc w latach 30. XX w.?

We wrześniu na fanpage'u zapowiadałam, że planuję wpis na temat regulacji rzeki Orzyc w okresie międzywojennym. Zainspirowały mnie do tego wspomnienia, które odnalazłam. Krótki felieton o regulacji rzeki ukazał się już w jednym z październikowych numerów „Kuriera Przasnyskiego”, a potem i na blogu: KLIK. Dzisiaj zapraszam na nieco szersze opracowanie tej tematyki.

MAŁA OJCZYZNA: Książkowe nowości w biblioteczce regionalnej (2016)

Chociaż taki post planowałam opublikować pod koniec roku, to uznałam, że do tej pory zgromadziłam już tak dużo nowych książek regionalnych, że to chyba dwa razy więcej niż prezentowałam w każdym z poprzednich postów tego typu: KLIK, KLIK, KLIK oraz KLIK. Zapraszam na przegląd nabytków z 2016 r. wraz z informacją, gdzie daną książkę kupić i co w niej znajdziecie. To nie tylko nowości z ostatniego roku czy dwóch lat, ale też pozycje starsze, które w końcu udało mi się zdobyć.