MAŁA OJCZYZNA: Kult św. Floriana w parafii Jednorożec

Jednorożec to jedyna w diecezji łomżyńskiej parafia pw. św. Floriana, którego wspomnienie Kościół katolicki obchodzi 4 maja. Florian jest czczony jako patron m.in. strażaków. Na terenie parafii Jednorożec działają 3 jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej. Zapraszam na przegląd kultu św. Floriana w mojej rodzinnej parafii. Jest rozwinięty i przyjmuje rozliczne formy. 

MAŁA OJCZYZNA: legendy, opowieści, podania z gminy Przasnysz, miasta Przasnysz i gminy Jednorożec

Dawno, oj dawno na blogu nie pisałam o legendach z terenu mojej małej ojczyzny. Czas to zmienić! Zapraszam do lektury dwóch opowieści z terenu gminy Jednorożec, kilku z gminy Przasnysz oraz jednej z miasta Przasnysz. 

Kopanie torfu na zachodnim skraju Puszczy Zielonej (powiat przasnyski)

Dawniej, tj. ok. 90 lat temu, mój rodzinny Jednorożec był ośrodkiem wydobywania torfu. I nie tylko ta wieś, również inne na Kurpiach Zielonych. W poniższym tekście skupię się na zachodnim skraju regionu i opowiem o tym, jak pozyskiwano torf w kurpiowskiej części powiatu przasnyskiego i do czego go wykorzystywano. Pomijam inne ośrodki wydobycia torfu na Kurpiach, jak np. torfowisko Karaska, którego historię opisał Łukasz Gut. W opowieści o torfowiskach na przasnyskich Kurpiach opieram się na materiałach źródłowych, m.in. wspomnieniach pisanych i przekazanych mi ustnie, prasie, opracowaniach. Będziemy się poruszać w dolinie Orzyca, Płodownicy i Omulwi w dzisiejszych gminach Chorzele, Jednorożec (powiat przasnyski) i Baranowo (powiat ostrołęcki). Dawniej wszystkie należały do powiatu przasnyskiego, stąd określenie przasnyskie Kurpie.

Po tym poznasz Kurpiankę? Nakrycia głów panien z Puszczy Zielonej

Czółko to, wedle opisów etnografów i etnografek, ale też relacji przyjezdnych na Kurpiowszczyznę, jeden z najbardziej charakterystycznych elementów odświętnego stroju Kurpianek z Puszczy Zielonej. Jednak nawet w obrębie tego ikonicznego elementu stroju można zauważyć różnice między wzorami z różnych części regionu. Są też parafie, w których panny nie nosiły czółek, tylko korony. Kurpiowskie królowe? A jakże! Przekonaj się, jak różnorodne mogą być nakrycia głów młodych Kurpianek. Zapraszam do lektury.

MAŁA OJCZYZNA: Nadanie herbu i flagi gminie Jednorożec 7 czerwca 2003 r.

Z okazji 21. rocznicy nadania herbu i flagi gminie Jednorożec, która minęła 7 czerwca, zapraszam na opowieść o tym, jak doszło do uroczystości i jak świętowaliśmy ten ważny dzień. Opieram się głównie na materiałach udostępnionych przez Janinę Popiołek, ówczesną sekretarz gminy Jednorożec, która przekazała do Jednorożeckiego Archiwum Społecznego wiele materiałów na ten temat.

MAŁA OJCZYZNA: Koło Gospodyń Wiejskich w Żelaznej Rządowej (gmina Jednorożec)

Zapraszam do poznania historii Koła Gospodyń Wiejskich w Żelaznej Rządowej. W 2019 r. obchodziło pięćdziesięciolecie, a w 2022 r. kobiety dostały Kurpika, Nagrodę Prezesa Związku Kurpiów. Koniec roku 2023 to sukces w postaci wyróżnienia w rodzinnej gminie, czyli Statuetka Jednorożca. Koło zostało więc docenione i w gminie Jednorożec, w której na co dzień działa, i w regionie kurpiowskim. Za co? Za ogrom pracy społecznej, którą wykonuje... od 1969 r.!

MAŁA OJCZYZNA: Podziemie antykomunistyczne w gm. Jednorożec, cz. 3: Narodowe Siły Zbrojne

Trzeci odcinek tej serii publikuję nie przed 1 marca, a w związku z rocznicą upamiętnienia osób, których działalność opiszę. Przypomnę, że na blogu dostępny jest tekst nt. oddziału Kazimierza Artyfikiewicza „Trzynastki” (Ruch Oporu Armii Krajowej) oraz artykuł o Eugeniuszu Lipińskim „Mrówce” z Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Dziś zapraszam na wpis o Narodowych Siłach Zbrojnych w gminie Jednorożec. Organizacja działała w okresie okupacji hitlerowskiej i po zakończeniu wojny. Jest jedną z wielu, która aktywizowała ludzi ze wsi Lipa, co potwierdza tezę, że rodzinna miejscowość mojej mamy to wręcz zagłębie działalności patriotycznej – i to w różnych okresach historycznych. Dobrej lektury!

Leśne miasteczka (nie tylko) na Kurpiach. Obrazki z I wojny światowej

W czasie I wojny światowej w pobliżu Jednorożca armia niemiecka zbudowała obszerny obóz wojskowy określany jako Sanssouci. Czy wyglądał tak jak leśne miasteczko w pobliżu Parciak? Dlaczego żołnierze pisali do rodzin, że mieszkają w zamkach albo willach? W którym leśnym miasteczku przyjmował fryzjer, a które zlokalizowano niedaleko bagna? Jak wiele miast armii niemieckiej powstało w Puszczy Zielonej? Po co je zakładano i czy coś z nich przetrwało do dziś? Zapraszam do lektury!

MAŁA OJCZYZNA: Żelazna Prywatna, Żelazna Rządowa i Żelazna Rządowa-Gutocha

Czasem zdarza się, że w miarę upływu lat zbiorę tyle informacji, że opowieść robi się bardzo obszerna. Tak było z artykułem opisującym przeszłość kurpiowskich wsi: Parciak, Parciak-Stacji, Dynaku, Żelaznej Prywatnej, Żelaznej Rządowej i Żelaznej Rządowej-Gutochy. Postanowiłam podzielić to, co dotychczas było w jednym wpisie (KLIK) i wydzielić historię Żelaznej Prywatnej, Żelaznej Rządowej i Żelaznej Rządowej-Gutochy. Zapraszam do lektury, bo jest o czym czytać!

Wiosna i lato na Kurpiach Zielonych. (Nie)dawne zwyczaje, wierzenia, tradycje

Od ostatniego wpisu prezentującego część dorocznego cyklu trochę już minęło. Zanim nastanie kolejna pora roku, zapraszam na opowieść o wiośnie i lecie na Kurpiach Zielonych. Zajmiemy się okresem od Wielkanocy do 8 września, czyli Narodzenia NMP. To informacje głównie z XX i XIX w. Dobrej lektury!

Badania ks. Władysława Skierkowskiego w gminie Jednorożec cz. 1

Ksiądz Władysław Skierkowski (1886–1941) w czasie pracy w Myszyńcu podczas I wojny światowej zainteresował się folklorem kurpiowskim. W latach 1913–1938 (z niewielkimi przerwami) dokumentował folklor muzyczny i zwyczaje regionu kurpiowskiego. Zakochany w dziedzictwie kurpiowskim, wracał tu przez 26 lat. Badaniom na Kurpiach poświęcił pół swojego życia. Trafił także do gminy Jednorożec. Zapraszam na opowieść o tym aspekcie badań ks. Skierkowskiego.

Wielki Post i Wielkanoc na Kurpiach Zielonych

Zapraszam Was dziś na wpis, który jest kontynuacją opowieści z zimy. Wówczas przedstawiłam okres od Adwentu do zapustów. Dziś kontynuuję narrację o roku kalendarzowym Puszczy Zielonej, koncentrując się na czasie od Środy Popielcowej do Wielkanocy. Co działo się w okresie wielkopostno-wielkanocnym? Czym były fontanny? Jak wysokie bywały kurpiowskie palmy? Po co robiono bujacki? Czym były turki, czym kruki, a czym farfocki? Tego i jeszcze więcej dowiecie się z lektury tego artykułu.

Na Pomorzu są Kurpie! Poznajcie Zespół Ludowy „Klęcinianki” z Klęcina (powiat słupski)

Chcę Ci opowiedzieć niesamowitą historię. O Kurpiankach, które mimo emigracji z rodzinnych stron kultywują tradycje. O nie-Kurpiankach, które podjęły wyzwanie: nauczyły się gwary kurpiowskiej i wystawiły na scenie wesele kurpiowskie. O rodzinach z Kurpiowszczyzny, które los rzucił na Pomorze. I o jedynym na Pomorzu, a może nawet i w Polsce, a poza regionem kurpiowskim, zespole kurpiowskim. Poznajcie historię Zespołu Ludowego „Klęcinianki” z gminy Główczyce w powiecie słupskim!

„Wyzwolenie” w 1945 r. we wspomnieniach z terenu gminy Jednorożec

Po 5 latach okupacji niemieckiej, w styczniu 1945 r., powiat przasnyski jako część Rejencji Ciechanowskiej włączonej w czasie wojny do III Rzeszy Niemieckiej został "wyzwolony" przez Armię Czerwoną. Sowieci wkroczyli na teren Przasnyskiego między 18 a 20 stycznia. Ofensywa była prowadzona przez II Front Białoruski, którego dowódcą był marsz. Konstanty Rokossowski. Marian Rawa, organizator ZWZ-AK w powiecie makowskim, w czasie wojny pracownik przymusowy w Prusach Wschodnich, a po niej polonista, historyk i dyrektor liceum w Przasnyszu, tak opisywał pierwsze chwile po "wyzwoleniu": Przeżycia frontowe i podczas powrotu mocno odbiły się na mojej psychice, świadomości i poglądach. Ogarnął mnie głęboki pesymizm. Przewidywania, a nawrt przekonanie, że wyzwolony z jednej niewoli, wracam pod okupację drugiego wroga, napawały mnie głębokim niepokojem i troską o przyszłość. Tym bardziej, że  ten niby oficjalny sprzymierzeniec okazał się jeszcze gorszym i okrotnym wrogiem. Na szczęście nie wszyscy byli tak źli. Niektórzy ochraniali Polaków, radzili, jak należy postępować żeby nie zginąć. Upamiętniła mi się postać młodego dowódcy grupy podczas naszego powrotu.

– Kto wy jesteście? Dokąd idziecie?

– My Polacy. Wracamy do Polski.

– Idźcie, eto ona wolna! – powiedział z taką dumą i entuzjazmem, że to właśnie oni tego dokonali.

Zapraszam do lektury czterech relacji, które dotyczą końca II wojny światowej. Wszystkie zostały spisane przez osoby związane z gminą Jednorożec czy to miejscem pochodzenia i zamieszkania, czy tym, że w czasie opisywanych wydarzeń czasowo tu przebywały. Prezentuję relacje dwóch kobiet i dwóch mężczyzn. W 1945 r. byli w podobnym wieku, ale zróżnicowanie miejsca pochodzenia daje nam możliwość poznania różnych perspektyw. Przeżycia mieli podobne, choć nie do końca. Dwie relacje dotyczą Jednorożca, po jednej mam z Olszewki i Żelaznej Rządowej. Relacje, które zostały wydane, tj. ukazały sie drukiem, publikuję z zachowaniem interpunkcji i ortografii zastosowanej w publikacjach. Polecam!

Napisałam (drugą) książkę! Prezentacja publikacji „Na skraju Kurpiowszczyzny. Parafia pw. św. Floriana w Jednorożcu”

Dlaczego pisze się książki? Dla pieniędzy? Dla sławy? Dla autografów? Nie! A przynajmniej ja tak nie mam. Ja robię to głównie dlatego, że chcę się dzielić moimi odkryciami z innymi, uzupełnić luki badawcze i zostawić coś po sobie. Tak było z (drugą) książką, monografią parafii Jednorożec. Ten długoletni projekt wynikał też z innych podbudek. O nich, o procesie pracy nad książką, a wreszcie o samej publikacji piszę dzisiaj. Pierwotnie planowałam wydanie książki już w 2016 r., na stulecie parafii Jednorożec. Książka ukazuje się drukiem cztery lata po jubileuszu. Dopadła mnie rzeczywistość, ale ostatecznie wszystko się ułożyło. Mam nadzieję, że warto było czekać. Zapraszam do lektury – najpierw posta, a potem koniecznie książki!

Ks. Władysław Skierkowski na Kurpiach. Czy wiesz już wszystko?

Rok 2021 to w gminie Myszyniec na Kurpiach Zielonych rok ks. Władysława Skierkowskiego. We wrześniu w parafii Bogurzyn w powiecie mławskim, z której pochodził, odsłonięto jego pomnik. W uroczystości wzięła udział delegacja Kurpianek i Kurpiów. Kim był ten człowiek i czym się zasłużył? Zapewne w regionie kurpiowskim jest znany dość szeroko jako badacz folkloru, autor ogromnego zbioru pieśni kurpiowskich i opisu zwyczajów. Czy jednak wiedziałeś, jak zbierał materiały? Czy kiedykolwiek zaglądałaś do Puszczy Kurpiowskiej w pieśni? Czy wiesz, jak wykorzystać ten materiał, co można z nim zrobić? Przekonaj się!

MAŁA OJCZYZNA: Śmierć i pogrzeb w parafiach gminy Jednorożec

Zapraszam do lektury fragmentu mojej książki Na skraju Kurpiowszczyzny. Parafia pw. św. Floriana w Jednorożcu nt. tradycji pogrzebowych na Kurpiach i w Jednorożcu. Oprócz tekstu znajdziecie tu wykresy, które przygotowałam na potrzeby książki oraz inne materiały ilustracyjne (zdjęcia z Jednorożeckiego Archiwum Społecznego z terenu gminy Jednorożec). Treści z książki uzupełniłam o wzmianki o tradycjach związanych ze śmiercią i pogrzebem, zebrane w międzywojniu przez ks. Władysław Skierkowskiego w kurpiowskich parafiach, m.in. w Parciakach.

SYLWETKI. „(...) na koniec snopek owsa silnie przycisnął do piersi i tak skonał”. Józef Deptuła (1907–1939) z Jednorożca

W kolejną rocznicę rozpoczęcia II wojny światowej zapraszam do lektury opowieści o życiu prostego chłopaka z mojej rodzinnej wsi, który zginął za ojczyznę we wrześniu 1939 r. Poznajcie losy Józefa Deptuły (1907–1939) z Jednorożca.

MAŁA OJCZYZNA: Parafia pw. św. Antoniego w Olszewce

Objętość materiału, z jakim zaczęłam opracowanie historii parafii w Olszewce w 2014 r., pozwalała na publikację w poście, w którym opisałam kilka parafii. Jednak z czasem źródeł zebrało się tak wiele (a nadal to zaledwie mała ich część), że czas poświęcić Olszewce wystarczająco dużo miejsca na blogu – stąd ten wpis. Motywacją była też 99. rocznica poświęcenia kościoła w Olszewce. Zapraszam!

SYLWETKI. Bronisława z Kowalczyków Kmoch (1922–1987)

Dzień Kobiet. Dzień jak co dzień, a jednocześnie moment, w którym myślę ciepło, jeszcze intensywniej niż na co dzień, o wszystkich tych, których brak w oficjalnej historii, tych przemilczanych cichych bohaterkach historii. Do takich na pewno należała moja babcia Bronia. Zastanawiałam się, czy publikować ten tekst w formie osobnego posta – mam bowiem cały czas wyrzuty sumienia, że o rodzinie mamy nie piszę tak często. Jest to spowodowane tym, że wiem dużo mniej. Ostatnio mama sama stwierdziła, że i ona niewiele wie o swojej rodzicielce, więc i ja nie powinnam wyrzucać sobie, że częściej wspominam o jej teściowej. Myśląc o mojej młodszej siostrze, o kolejnych pokoleniach w naszej rodzinie, chciałabym, by takie osoby jak Bronisława Kmoch były dla nich wzorem, autorytetem. Dlaczego? O tym opowiadam w poście.