MAŁA OJCZYZNA: Żelazna Prywatna, Żelazna Rządowa i Żelazna Rządowa-Gutocha

Czasem zdarza się, że w miarę upływu lat zbiorę tyle informacji, że opowieść robi się bardzo obszerna. Tak było z artykułem opisującym przeszłość kurpiowskich wsi: Parciak, Parciak-Stacji, Dynaku, Żelaznej Prywatnej, Żelaznej Rządowej i Żelaznej Rządowej-Gutochy. Postanowiłam podzielić to, co dotychczas było w jednym wpisie (KLIK) i wydzielić historię Żelaznej Prywatnej, Żelaznej Rządowej i Żelaznej Rządowej-Gutochy. Zapraszam do lektury, bo jest o czym czytać!

REGION POD LUPĄ #9 mateczki z Przasnysza, Ruler, parafie w przasnyskiem, powiat w 1911 r. oraz Gutocha

Oto moje felietony z serii "Region pod lupą", opublikowane w "Kurierze Przasnyskim" w lipcu i sierpniu. Zapraszam do lektury, bowiem w tym poście, jak i w poprzednich temu podobnych, oprócz prezentacji artykułów tłumaczę, dlaczego pisałam na te konkretne tematy. Miłego odbioru! 

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: Obrzędy, zwyczaje, tradycje, wierzenia

Z kapliczkami, krzyżami oraz figurami przydrożnymi jako obiektami zarówno prywatnymi, jak i publicznymi, pełniącymi różnorodne funkcje, związane są pewne zwyczaje i obrzędy. Wiele z nich odnosi się do wszystkich typów małej architektury sakralnej, ale są i takie, które charakterystyczne są jedynie dla kapliczek lub krzyży. Inny podział zwyczajów, jakiego można dokonać, to te związane z działaniami osób prywatnych, grup ludzi lub działaniami całej społeczności wsi lub parafii. Kapliczki, figury i krzyże odgrywają wielką rolę zarówno w obrzędowości dorocznej, związanej z kalendarzem przyrodniczo-religijnym, jak i rodzinnej i prywatnej.

W tym wpisie przedstawię informacje na temat zwyczajów, obrzędów oraz tradycji, związanych z przydrożnymi obiektami sakralnymi. Zasygnalizuję też temat nazewnictwa takich obiektów przez miejscowych. Informacje pochodzą z literatury przedmiotu, jak też są wynikiem moich wieloletnich obserwacji oraz rozmów z mieszkańcami. Artykuł uzupełniają przykłady obiektów z gminy Jednorożec.

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: Kto i jak wykonywał przydrożne obiekty sakralne?

Jednym z pytań, jakie zadawałam sobie podczas prowadzonych przeze mnie badań nad małą architekturą sakralną w gminie Jednorożec (2014-2015), zakończonych wydaniem książki Kapliczki, figury i krzyże przydrożne w gminie Jednorożec, było pytanie o twórców, metody i materiały, z jakich wykonywano przydrożne obiekty sakralne. W tym wpisie pragnę podzielić się z Wami wynikami moich poszukiwań, opartymi zarówno na literaturze przedmiotu, jak też na badaniach terenowych czy wywiadach z mieszkańcami. Opis uzupełniam o przykłady dotyczące wybranych obiektów z terenu mojej małej ojczyzny. W artykule pomijam temat renowacji, zmiany formy i przebudowy obiektów sakralnych, które można znaleźć przy drogach. Zagadnienie zaprezentuję w kolejnym wpisie z tej serii.

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: metalowe krzyże w podstawach z wnękami cz. 3

Zapraszam na trzecią i jednocześnie ostatnią część opowieści o krzyżach, które przybierają najpopularniejszą formę na terenie mojej małej ojczyzny. Są to metalowe fundacje, osadzone w podstawach z wnękami wypełnionymi figurkami, obrazkami lub niewielkimi Pasyjkami. Dwa poprzednie posty na ten temat przeczytacie tutaj: KLIK i KLIK.

MAŁA OJCZYZNA: gmina Jednorożec w poezji

Materiały opublikowane w poście z końca kwietnia, dotyczącym twórczości poetyckiej i malarskiej, opisującej piękno gminy Jednorożec (KLIK), bardzo się Wam spodobały. Dlatego zebrałam kolejną porcję wierszy dotyczących mojej małej ojczyzny. Publikowane były na łamach kwartalnika lokalnego "Głos gminy Jednorożec". Autorzy pochodzą z gminy Jednorożec, mieszkają tutaj lub na sąsiednim terenie. Zainspirowały ich osobiste wspomnienia, piękno tego terenu oraz jego historia. 

MAŁA OJCZYZNA: Piękno gminy Jednorożec zaklęte w wierszach i obrazach

Tuż przed majówką zapraszam Was na podróż po gminie Jednorożec, ale nietypową. Będzie to podróż artystyczna, bowiem dzięki wierszom i pejzażom pokażę Wam to, co kocham najbardziej w mojej małej ojczyźnie.

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: metalowe krzyże osadzone w kamieniach polnych cz. 2

W  marcu pojawił się wpis o metalowych krzyżach, które jako podstawę mają kamienie polne. Opisałam w nim fundacje sprzed II wojny światowej: KLIK. Dzisiejszy wpis to fundacje powojenne i te, których datacji nie umiem określić. Pojawią się też obiekty, których datację ustaliłam niedawno. 

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: obiekty już nieistniejące

Podczas zbierania materiałów do projektu stypendialnego, którego efektem jest świeżo co wydana książka Kapliczki, figury i krzyże przydrożne w gminie Jednorożec natrafiłam na kilka informacji na temat obiektów, które już nie istnieją. Nierzadko były to piękne świątki i bardzo żałuję, że nie można już ich zobaczyć. Znalazłam jednak rysunki i zdjęcia je przedstawiające, o innych wiem z opisów, którymi podzielę się z Wami w dzisiejszym wpisie. 

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: tykła i małe krzyże na drzewach

W dzisiejszym wpisie ze serii kapliczkowej zaprezentuję obiekty, które nierzadko są najtrudniejsze do zauważenia, a równie ciekawe co inne kapliczki i krzyże. Będą to małe krzyże na drzewach oraz deseczki z krzyżami, podobne do tykła (wotywnej drewnianej deski  z modlitwą, wieszanej na terenie Puszczy Knyszyńskiej). Uznałam je za najprostsze kapliczki i do tej kategorii zakwalifikowałam w publikacji. W gminie Jednorożec do tej pory odnalazłam 22 miejsca, w których wiszą takie krzyże i deseczki (pojedynczo lub w ilości dwóch świątków).

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: XVIII- i XIX-wieczne krzyże drewniane

Część projektu zakładająca objazd po terenach gminy Jednorożec powoli dobiega końca. Do tej pory znalazłam ponad 300 świątków i liczba ta cały czas rośnie. W niniejszym odcinku cyklu zaprezentuję najstarsze znaleziska - drewniane krzyże. 

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: figury przydrożne

Trzeci post z serii związanej z moim "kapliczkowym" projektem poświęcę figurom, jakie znalazłam na terenie gminy Jednorożec, czyli właściwym świątkom - są to bowiem najczęściej figury świętych. Jeszcze niedawno wiedziałam o zaledwie kilku, dzisiaj mam już 15 takich obiektów.

  

ŚWIĄTKI W GMINIE JEDNOROŻEC: kapliczki - groty Matki Bożej

Niniejszym postem rozpoczynam serię wpisów o tematyce związanej z moim projektem stypendialnym, o którym pisałam już na blogu: KLIK. Będę systematycznie prezentować wybrane obiekty: kapliczki, krzyże i figury przydrożne z terenu gminy Jednorożec, pogrupowane tematycznie. Do tej serii zainspirowało mnie zdjęcie, jakie dodałam ostatnio na fanpage'u projektu oraz przypadające w czasie weekendu majowego święto Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski. Taką serię postów planowałam od początku pracy nad projektem, ale przewidywałam jej realizację dużo później. Uznałam jednak, że nie ma na co czekać - bierzemy się do pracy! Zapraszam na przegląd kapliczek w formie grot, jakie znaleźć można na terenie mojej rodzinnej gminy.

MAŁA OJCZYZNA: Ochotnicze Straże Pożarne w gminie Jednorożec

W dzisiejszym wpisie wracam do tematu, jaki podjęłam w październiku zeszłego roku. Opisałam wówczas historię OSP w Jednorożcu: KLIK. Dzisiaj zapraszam na zbiorczą historię pozostałych straży pożarnych w mojej rodzinnej gminie. O niektórych wiem więcej z powodu posiadanych materiałów źródłowych czy powiązań rodzinnych, o innych dużo mniej. Zachęcam do uzupełnień! Uhonorujmy w ten sposób tych, którzy od lat, pomimo zmieniającej się rzeczywistości, ochotniczo służą lokalnej społeczności jako strażacy.

MAŁA OJCZYZNA: historia Jednorożca cz. 5 (1939–1945). Ruch oporu w gminie Jednorożec

W końcu nadszedł ten czas, że przygotowałam kolejną część historii Jednorożca. Tym razem postanowiłam ją połączyć po części z historią całej gminy, a szczególnie ruchem oporu na terenie mojej "małej ojczyzny" w czasie II wojny światowej. W odpowiednich miejscach, gdy wspominam o czym, co już opisałam w innych postach, odsyłam do konkretnych wpisów, podając linki. Mam nadzieję, że pomimo mojej nieudolności jeśli chodzi o XX wiek (co udało mi się trochę pokonać, bo w tematykę tego wpisu wkręciłam się baardzo!) post wyda się Wam interesujący. Niestety, nie opatrzyłam go wieloma źródłami ikonograficznymi, co charakteryzowało poprzednie części historii Jednorożca, ale wierzę, że mi to wybaczycie ;)

Aby zyskać pełen obraz historii Jednorożca i okolic w tym czasie, zapraszam na wpis o dziejach parafii Jednorożec: KLIK. Zaś poprzednie części historii Jednorożca (i Stegny, bo to wsie zrośnięte w całość) można znaleźć tutaj: cz. 1 (do końca XVIII wieku), cz. 2 (1801-1914), cz. 3 (1914-1939).

MAŁA OJCZYZNA: szlaki turystyczne w gminie Jednorożec

Wydawać by się mogło, że trasy turystyczne wyznacza się jedynie na terenach rzeczywiście wyróżniających się pod względem historycznym, kulturowym czy przyrodniczym. Ale tak nie jest. Także poprzez gminę Jednorożec przebiega wiele wartych uwagi szlaków turystycznych, co może wydawać się dziwne dla mieszkających tu na co dzień i nie zdających sobie sprawy z bogactwa kulturowo-historycznego regionu. W dzisiejszym wpisie zaprezentuję te szlaki i pokażę Wam niektóre atrakcje, jakie można znaleźć na opisywanych trasach.