29 kwietnia 2015

MAŁA OJCZYZNA: Ochotnicze Straże Pożarne w gminie Jednorożec

W dzisiejszym wpisie wracam do tematu, jaki podjęłam w październiku zeszłego roku. Opisałam wówczas historię OSP w Jednorożcu: KLIK. Dzisiaj zapraszam na zbiorczą historię pozostałych straży pożarnych w mojej rodzinnej gminie.


1. Budy Rządowe
Jednostkę założono w 1962 r. W budowę strażnicy zaangażowali się wszyscy mieszkańcy, szczególnie Czesław Fronczak. Pierwszymi strażakami byli: Jan Dąbrowski, Stanisław Tabaka, Józef Brzozowy, Kazimierz Płoski oraz Stefan Król. Obecnie najstarszym druhem jest Zygfryd Płoski, który służy w jednostce od początku jej istnienia. Strażacy z tej jednostki nie prowadzą działalności bojowej (posiadają tylko samochód "Żuk"), ale są aktywni: wyremontowali remizę, w której urządzili siłownię dla dzieci i młodzieży, organizują też imprezy kulturalne-sportowe, np. zawody czy zabawy taneczne. W 2012 r. ufundowano sztandar jednostki. Prezesem jest Józef Brzozowy. 

Źródło: Gmina Jednorożec. Przewodnik subiektywny, red. Wojciech Łukaszewski, Jednorożec 2014.
2. Lipa
W 1928 r. staraniem Ignacego Pokorskiego, Antoniego Tubisa, Adama Wawra i Władysława Zarjewskiego w Lipie powstała Ochotnicza Straż Pożarna. Dziesięć lat później zakupiono pierwszą pompę tłoczną, a w 1946 r. wybudowano strażnicę, w późniejszym okresie rozbudowywaną. Naczelnikiem OSP w 1948 r. był Stanisław Polakiewicz. W 1977 r. podjęto decyzję o budowie nowej strażnicy, którą uroczyście otwarto 18 lipca 1982 r. Strażakiem w Lipie był mój dziadek Eugeniusz Krawczyk, a obecnie w jednostce działa mój wujek Wiesław Krawczyk.
Pompa strażacka w Lipie, pochodząca z 1938 r. Źródło: Anna Goliaszewska, Lipa, "Głos gminy Jednorożec" 3 (11)/2008, s. 16.
Wyremontowany budynek OSP w Lipie. Fot. własna.
3. Małowidz
W tej miejscowości OSP powstała w 1947 r. dzięki staraniom Stanisława Ludnickiego (pierwszy prezes) i Czesława Piotraka (pierwszy naczelnik). Do jednostki należeli tez: Jan Grabowski, Bogdan Ludnicki, Eugeniusz Ferenc, Stanisław Grabowski, Adam Białczak. Remiza strażacka była miejscem wielu zabaw, uroczystości, wesel, zapustów i innych spotkań dla mieszkańców. Obecnie część budynku remizy zajmuje zlewnia mleka. 

4. Olszewka
Jednostka powstała w 1926 r. Wówczas do wsi przybył nauczyciel Karol Synoradzki, który założył OSP i do 1934 r. był jej prezesem. Następnie jego obowiązki przejął działacz wiejski Franciszek Kossakowski. 

Strażacy w Olszewce z pompą wodną w 1926 r. Arch. Państwa Majewskich. Źródło: Grec Jolanta, Olszewka, "Głos Gminy Jednorożec", 4 (8)/2007, s. 15.
5. Parciaki
OSP w Parciakach powstała w 1929 r. Założyli ją: Walenty Mróz, Julian Prusik, ks. Ferdynand Pajewski (prezes OSP) oraz Stanisław Prusik, który był pierwszym naczelnikiem. 

Pierwszą remizę strażacką wybudowano w niecałe 2 lata. Strażacy sami pozyskali sprzęt gaśniczy, m.in. ręczną pompę wodną. Jednostka wznowiła działalność po zakończeniu II wojny światowej. Prezesem został wówczas Stanisław Karaszewski, a naczelnikiem - na 50 lat - Stanisław Kardaś, z inicjatywy którego pobudowano remizę OSP. Jego zastępcą mianowano Stanisława Tabakę, skarbnikiem został Teofil Przybyłek, a sekretarzem - Stanisław Gronowski. Jednostka liczyła wówczas 27 członków. Posługiwano się 3 zaprzęgami konnymi, które obsługiwały 2 beczkowozy o pojemności 200 i 800 litrów oraz transportowały motopompę. 

Po śmierci Karaszewskiego prezesem w 1949 r. został ks. Józef Wójcik (do 1953). 

Po 1956 r. pierwszą oznaką dowartościowania miejscowej Straży w Parciakach przez ówczesne władze powiatowe była darowizna samochodu pożarniczego marki Lublin, który po niespełna dwóch latach został odebrany miejscowej straży ze względu na brak odpowiednich warunków do jego garażowania. Wówczas postanowiono zbudować remizę strażacką z garażem. Budynek oddano do użytku w 1971 r., fundując jednocześnie sztandar dla jednostki. W 1980 r. wybudowano w Parciakach nowy zbiornik wodny, a rok później pozyskano lekki samochód pożarniczy "Żuk".

Kolejni po Kardasiu naczelnicy OSP w Parciakach to: Eugeniusz Kuta, Józef Koziatek i Marian Kuta.



Wśród ważnych wydarzeń z życia OSP w Parciakach na szczególną uwagę zasługuje udział strażaków z OSP w Parciakach na ogólnopolskiej pielgrzymce Strażaków na Jasnej Górze oraz zabezpieczenie wizyty Ojca Świętego Jana Pawła II w Płocku. Ważnym elementem działalności OSP w Parciakach jest również cykliczny udział jednostki w zawodach sportowo-pożarniczych na szczeblu gminy i powiatu.



Obecnie jednostka OSP w Parciakach zrzesza 35 strażaków. W 2008 r. została wzbogacona o średni samochód pożarniczy marki Volvo. W roku 2007 jednostka zakupiła i poświęciła nowy sztandar.


Strażacy z Parciak, lata 70. XX w. Zb. Czesławy Perkowskiej. Źródło: Bojarska Urszula, Parciaki i Parciaki-Stacja, "Głos Gminy Jednorożec" 1 (9)/2008, s.15.
Uroczystości z udziałem OSP Parciaki. Lata powojenne. Źródło.
Uroczystości z udziałem OSP Parciaki. Lata powojenne. Źródło.
Uroczystości z udziałem OSP Parciaki. Lata powojenne. Źródło.
Uroczystości z udziałem OSP Parciaki. Lata powojenne. Źródło.
Uroczystości z udziałem OSP Parciaki. Lata powojenne. Źródło.
Uroczystości z udziałem OSP Parciaki. Lata powojenne. Źródło.
Uroczystości z udziałem OSP Parciaki. Lata powojenne. Źródło.
Uroczystości z udziałem OSP Parciaki. Lata powojenne. Źródło.
Strażacy z OSP Parciaki. Lata powojenne. Źródło.

6. Połoń
W Połoni OSP założono w 1949 r. dzięki inicjatywie Pietrzaka z Ulatowa-Pogorzeli, który po powołaniu jednostki wielokrotnie szkolił strażaków w Połoni. Pierwszym naczelnikiem OSP był Wincenty Dębek, on również organizował jednostkę. Jego zastępcą był Stanisław Grabowski. Prezesem został Józef Kossak, zaś obowiązki sekretarza pełnił Władysław Antosiak. Członkiem zarządu był Teofil Kossak. 

Pierwszy naczelnik Ochotniczej Straży Pożarnej w Połoni, Wincenty Dębek. Źródło: Antosiak Celina, Portrety wsi: Połoń, Głos gminy Jednorożec 3(23)/2011, s. 16.
Pierwsze wyposażenie - sikawkę ręczną, którą przywieźli do wsi Kossak i Antosiak - jednostka otrzymała od OSP w Chorzelach. Józef Kossak ofiarował plac, na którym pobudowano barak, pełniący funkcję pierwszej remizy strażackiej. To tam odbywały się szkolenia, zebrania, zabawy wiejskie, projekcje filmowe i wesela. Pieniądze na działanie jednostki uzyskiwano poprzez wystawienie przedstawień np. "Żołnierze na kwaterze" oraz "Kurpiowskie wesele", z którymi wyjeżdżano do innych wsi, by pozyskać pieniądze na działanie straży. W remizie odbywały się też zebrania sprawozdawczo-wyborcze, na które przybywali m.in. przedstawiciele straży z powiatu i naczelnik gminy Jednorożec Stanisław Zyra. 

Kolejny zarząd przedstawiał się następująco: naczelnik - Bronisław Antosiak, prezes Stanisław Sędrowski, skarbnik - Marian Dębek, sekretarz - Marian Mierzejewski, gospodarz - Jan Więcek, zastępca naczelnika - Eugeniusz Kuciński, członek zarządu - Tadeusz Mierzejewski. 

Na walnym zebraniu mieszkańców wsi w dniu 26 I 1973 r. jednogłośnie postanowiono wybudować nową remizę z garażami i świetlicą na działce OSP. Wybrano komitet budowy remizy, w skład którego weszli: przewodniczący Stanisław Bors, skarbnik Marian Dębek, członkowie: Halina Rojek, Eugeniusz Antosiak, Ryszard Suchowiecki. Komitet kierował całością spraw organizacyjnych i gospodarczych aż do rozliczenia projektu i oddania budynku do użytku. Działka strażacka o pow. 1,1 ha (przy szkole) została zamieniona na działkę przy starej remizie o pow. ok. 30 arów. Jej właścicielami byli Bolesław i Stanisław Kossak oraz Czesław Prusik. 

Aby zdobyć pieniądze na budowę remizy, mieszkańcy i strażacy zbudowali drogę dojazdową od głównej szosy Małowidz-Chorzele do Połoni (dł. ok. 800 m). Żwir przywieziono ze żwirowni Czesława Kolińskiego i wyrównywano łopatami. Nad pracami czuwał Franciszek Prusik - późniejszy gospodarz remizy i jej otoczenia. Po rezygnacji Sędrowskiego z funkcji prezesa, jego następcą został Czesław Popiołek. 

Nową remizę budowano bardzo szybko - fundamenty powstały w ciągu 2 dni. W noszeniu cegieł pomagali uczniowie szkoły podstawowej. Drewno na dach i podłogi sprowadzono z tartaku w Parciakach. Głównym wykonawcą był pracujący odpłatnie Stanisław Parciak, pozostali strażacy pracowali społecznie. W międzyczasie rozebrano stary barak, a działkę uporządkowano i posadzono na niej drzewa. 

Nowy budynek oddano do użytku 19 VI 1977 r. - w 30. rocznicę założenia OSP w Połoni. W uroczystości wzięli udział: naczelnik gminy Stanisław Cichowski, komendant rejonowy z Przasnysza Bogdan Radwański oraz strażacy z całego powiatu. 

7. Ulatowo Pogorzel
Tutejszą OSP założono w 1922 r. Jest zatem jedną z najstarszych, po jednorożeckiej OSP, jednostek w gminie. Pierwszym prezesem został Bronisław Czaplicki, zaś naczelnikiem - Stanisław Rudzki. 

Jednostka w 1926 r. należała do Związku Straży Pożarnych Powiatu Przasnyskiego. Strażacy z Ulatowa-Pogorzeli uczestniczyli w uroczystości sprowadzenia relikwii św. Stanisława Kostki do Rostkowa w 1928 r., w 1930 r. podczas wizyty prezydenta RP Ignacego Mościckiego w Jednorożcu ubezpieczali trasę przejazdu. 

1933 r. Przed domem Benedykta Kobylińskiego w Ulatowie-Pogorzeli. Na koniach: Bolesław Borkowski i Aleksander Tworkowski. Od prawe stoją: Połomski syn, Połomski ojciec, z rowerem Antoni Roman, Szymański, Marceli Kobyliński, Franciszek Bobiński, Józef Rudzki, Witold Kobyliński, Władysława Rudzka, Bolesław Kossakowski, Wincenty Przybyłek, Stanisław Piotrak. Z tyłu na drabinie: Stanisław Borkowski i Leonard Kossakowski. Zb. rodziny Wiszowatych z Ulatowa-Pogorzeli. Źródło: Źródła do dziejów Ziemi Jednorożeckiej, red. Wojciech Łukaszewski, t. 2, Jednorożec 2012.

Pierwsza remiza strażacka była niska, drewniana i kryta papą. W skład wyposażenia jednostki wchodziły: ręczna przenośna pompa gaśnicza oraz ok. 200-litrowy beczkowóz na wodę. Nowa remiza z wykonanych ręcznie cementowych pustaków, przykryta blachą, powstała po zakończeniu II wojny światowej. W połowie lat 50. XX w. administrator parafii Jednorożec, ks. Stefan Morko poświęcił na placu strażackim nową sikawkę gaśniczą, wożoną wozem konnym i uruchamianą ręcznie. Strażacy-rolnicy mieli obowiązek udostępniać swoje konie na potrzeby akcji gaśniczej, za co byli zwolnieni czasowo z szarwarku na rzecz gminy.

Jednostka otrzymała sztandar w 51. rocznicę założenia, podczas uroczystości, jaka odbyła się 27 maja 1973 r. Wówczas oddano do użytku nową remizę wraz z garażami. Budowę zainicjował i jej przewodniczył Mieczysław Pietrzak, który doprowadził też do pozyskania samochodu bojowego. 

Drużyna OSP Ulatowo-Pogorzel po zajęciu II miejsca w wojewódzkich zawodach sportowo-pożarniczych w 1983 r. U góry po lewej druh Józef Wiszowaty. Źródło: Aleksander Drwęcki, Dzieje ochotniczych straży pożarnych w powiecie przasnyskim, Przasnysz 2002, s. 104.

OSP z Ulatowa-Pogorzeli otrzymała wiele nagród i odznaczeń, m.in.: Złoty Medal za Zasługi dla Pożarnictwa, II miejsce w Wojewódzkich Zawodach Sportowo-Pożarniczych w Ostrołęce w 1974 r., I miejsce w Rejonowych Zawodach w Jednorożcu w 1987 r., a 2 lata później II miejsce w Rejonowych Zawodach w Jednorożcu. Wśród strażaków wyróżniał się Józef Wiszowaty, który przez wiele lat pełnił różne funkcje w Zarządzie Powiatowym ZOSP RP w Przasnyszu, byl też członkiem ZW ZOSP RP w Ostrołęce i Prezesem Zarządu Gminnego ZOSP w Jednorożcu. 


Teresa Wojciechowska, Ulatowo-Pogorzel, [w:] Zapiski Ziemi Jednorożeckiej, red. M. Dworniczak i in., Jednorożec 2011, s. 56-61.

Od 2006 r w budynku remizy w Ulatowie-Pogorzeli funkcjonuje ośrodek przedszkolny. Rok później strażacy udostępnili lokal na świetlicę wiejską. 

W 2011 r. jednostka świętowała 90 lat istnienia. Zdjęcia z uroczystości można obejrzeć tutaj: KLIK.

8. Żelazna Rządowa
Jednostka powstała w 1951 r. dzięki staraniom: Bolesława Berka, Czesława Milińskiego i Henryka Orlika. Cztery lata później kupiono sztandar. 

Lata 60. XX w. Zebranie wiejskie w Żelaznej Rządowej, w tle budynek remizy strażackiej. Zb. rodziny Łukaszewskich z Żelaznej Rządowej. Źródło: Źródła do dziejów Ziemi Jednorożeckiej, red. Wojciech Łukaszewski, t. 2, Jednorożec 2012.



Bibliografia:

Antosiak Celina, Połoń, [w:] Zapiski Ziemi Jednorożeckiej, red. M. Dworniczak i in., Jednorożec 2011, s. 49-52;
Bojarska Urszula, Budy Rządowe, [w:] Zapiski Ziemi Jednorożeckiej..., s. 21;
Eadem, Małowidz, [w:] Zapiski Ziemi Jednorożeckiej..., s. 38-40;
Eadem, Parciaki i Parciaki-Stacja, "Głos Gminy Jednorożec" 1 (9)/2008, s.14-15; 
Drwęcki Aleksander, Dzieje ochotniczych straży pożarnych w powiecie przasnyskim, Przasnysz 2002; 
Goliaszewska Anna, Lipa, "Głos gminy Jednorożec" 3 (11)/2008, s. 16-17; 
Grec Jolanta, Olszewka, "Głos gminy Jednorożec", 4 (8)/2007, s. 15-16; 
Łukaszewski Wojciech, W służbie mieszkańcom, "Głos gminy Jednorożec" 3 (4)/2009, s. 6-7;
Idem, Żelazna Prywatna, Żelazna Rządowa, Żelazna Rządowa-Gutocha, [w:] Zapiski Ziemi Jednorożeckiej..., s. 62-66; 
Wojciechowska Teresa, 50 lat Straży w Budach Rządowych, "Głos gminy Jednorożec" 3 (27)/2012, s. 10;
Eadem, Ulatowo-Pogorzel, [w:] Zapiski Ziemi Jednorożeckiej..., s. 56-61.





Majówka się zbliża, będzie czas na przygotowanie nowych postów :D Do następnego!

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz