2 marca 2014

MAŁA OJCZYZNA: Parafie rzymskokatolickie w gminie Jednorożec cz. 1

Leżę w domu rozłożona na łopatki przez zapalenie zatok i infekcję wirusową. Pomyślałam sobie, że fajnie byłoby opublikować tak na początek miesiąca post z mojej ulubionej serii MAŁA OJCZYZNA. No co ja poradzę, że czuję się regionalistką i muszę pisać o moim regionie? :) 

Zapraszam Was na wpis poświęcony parafiom w gminie Jednorożec. Jedna gmina = 7 parafii! Zaskakujące? Zobaczmy, jak bardzo! Dzisiaj na warsztat biorę parafię Jednorożec, Parciaki i Olszewka.





1. Parafia pw. św. Floriana w Jednorożcu

Pisałam o niej dokładnie w osobnym poście, zapraszam więc tutaj: KLIK. Przypomnę tylko najważniejsze informacje.

Do 1916 r. Jednorożec należał do parafii pw. św. Mikołaja w Chorzelach, dopóki nie powstała tu osobna parafia. Kościół parafialny pw. Narodzenia NMP i dzwonnicę wybudowano w 1918 r. Do dziś pozostała jedynie dzwonnica, a drewniany kościół rozebrano przy budowie obecnego, murowanego kościoła pw. Wniebowzięcia NMP w latach 1986-1991. Ołtarz ze starego kościoła można oglądać w kaplicy w Rudnie Jeziorowym (gm. Krzynowłoga Mała). Relikwie patrona parafii, św. Floriana, zostały sprowadzone z Krakowa w 1987 r. Przed kościołem stoją dwa pomniki: figura Matki Bożej z 1955 r. oraz wystawiony w miesiąc po śmierci Papieża-Polaka pomnik Jana Pawła II. Kościół w 2007 r. został poddany renowacji i pokryty polichromią.


W skład parafii wchodzą miejscowości: Jednorożec, Budy Rządowe, Budziska, Nowe Drążdżewo, Nakieł, Ulatowo-Słabogóra, Stegna, Ulatowo-Pogorzel.


Źródło.


2. Parafia pw. św. Stanisława BM w Parciakach

W 1905 r. zakupiono dla Parciak drewniany kościół pw. Trójcy Przenajświętszej, pochodzący z XIX w. z Czarni. Sprawa kupna budynku rozpoczęła konflikt między mieszkańcami Olszewki, wówczas podlegającymi pod Parciaki, i Parciak. Mieszkańcy Olszewki wysłali swoich przedstawicieli do Czarni w celu uzgodnienia warunków zakupu świątyni. Jednak mieszkańcy Parciak podbili cenę i sfinansowali transakcję, przywożąc na furmankach zdemontowany zakupiony kościół. Zakupu dokonał ksiądz Walenty Mroczkowski. Dnia 27 lipca 1907 r. odbyło się zebranie, w którym uczestniczyli: naczelnik przasnyski, proboszcz z Baranowa, sołtysi z Baranowa i Jednorożca, 60 mieszkańców Parciak, 21 z Ramion, 18 z Dynaku, 13 z Żelaznej Prywatnej i kilkunastu mieszkańców Żelaznej Rządowej. Gospodarze z Ramion, Parciak i Dynaku jednogłośnie opowiedzieli się za postaniem parafii w Parciakach. Mieszkańcy Żelaznej zaś opowiadali się pozostawieniem swojej miejscowości w parafii chorzelskiej. Jak wynika z dokumentu wizytacji z 08.09.1912 r., kościół składano w latach 1905-1912. Początkowo miał kształt krzyża i posiadał cztery przybudówki, każda przylegała do nawy głównej i kaplic bocznych. Dekretem biskupa płockiego Antoniego Juliana Nowowiejskiego 15.07.1907 r. został utworzony samodzielny ośrodek duszpasterski w Parciakach jako filia parafii Baranowo. W jego skład weszły: Parciaki odłączone od parafii Jednorożec, Żelazna Prywatna odłączona od parafii chorzelskiej oraz Żelazna Rządowa i Dynak (od parafii Baranowo). Od 1912 r. Parciaki figurują w dokumentach jako parafia. 

W 1921 r. proboszczem parafii został ks. Józef Jankowski. W 1923 r. dach kościoła pokryto dachówką, zastępując wcześniejszy gont. Od 1926 r. parafią opiekował się ks. Ferdynand Pajewski, następnie od 1931 r. ks. Józef Fydryszewski, W latach 1931-35 ogrodził kościół parkanem (ogrodzenie murowane z balustradą tralkową). Od 1934 r. parafią kierował ks. Julian Przygódzki, a w czasie II wojny światowej - ks. Zygmunt Tadeusiak. Po wojnie w 1945 r. funkcję proboszcza objął ks. Jakub Zasada, którego w 1947 r. zastąpił ks. Józef Wójcik. Od 1954 r. parafią kierował ks. Stanisław Szczepkowski. Jego staraniem, w latach 1956-1957, kościół przebudowano: rozebrano kaplice boczne wraz z przybudówkami, a postawiono ściany ciągłe. Kolejni proboszczowie to: od 1960 r. ks. Zygmunt Sosnowski, od 1964 r. ks. Eugeniusz Lubczyński, od 1969 r. ks. Jan Krynicki, a dziesięć lat później parafię przejął ks. Jan Kosin, który sprawował funkcję proboszcza do 1990 r.


Ciekawa historii pochodzi z 1960 r. Ksiądz z Parciak, Stanisław Szczepankowski, rozpoczął starania o zbudowanie przedsionka przy kościele i prosił z ambony o datki na ten cel. 21 V 1960 r. po zakupieniu materiałów budowlanych rozpoczął budowę, nie posiadając dokumentacji technicznej i zezwolenia do dobudówkę. Sześć dni później otrzymał nakaz rozbiórki samowolnej budowy, wydany przez Architekta Powiatowego. Następnego dnia przewodniczący Prezydium Powiatowej Rady Narodowej rozmawiał z księdzem, ale na próżno, ten nie ugiął się i kontynuował budowę. 31 V Rada Parafialna postanowiła nocą zakończyć budowę dobudówki. Udało się ją pomalować. Stanisław Kardaś z zięciem kupili cement (600 kg) z GS-u w Jednorożcu. Koszt robocizny wyniósł 11 tys. złotych, a prace budowlane wykonywał Franciszek Przybyłek. Dzień przez naradą parafian ksiądz Szczepankowski został ukarany przez Kolegium Karno-Administracyjne za samowolę budowlaną karą w wysokości 3 tys. zł, ale odwołał się do Wojewódzkiego Kolegium Karno-Administracyjnego w Warszawie. Władze powiatowe ukarały go sumą 1500 zł i wezwały do rozbiórki. Na pracujących przy kościele donosił "Tomasz", przekazując informacje o księdzu Szczepankowskim, że ma wrogi stosunek do PRL i nie należy do księży patriotów (ruch księży dyspozycyjnych wobec komunistów). Ksiądz Szczepankowski w rozmowie z przewodniczącym PRN mówił: Parafianie chcieli i postawili, a ja się tylko zgodziłem. Ogłoszę ludziom, żeby rozebrali, ale za rozebranie odpowiedzialności na siebie nie przyjmuję. Dodał, że został księdzem po 1945 r., wcześniej pasł krowy, teraz też może to robić (był synem gospodarza na 45 ha spod Mławy). W rozmowie z TW "Telefon" ksiądz oświadczył, że jego przełożeni nie pochwalali samowolnego wybudowania przedsionka do kościoła. Przewodniczący PRN w Przasnyszu 10 VI 1960 r. wystąpił do Wydziału do Spraw Wyznań Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z wnioskiem o zdjęcie księdza Szczepankowskiego z parafii i nie zatwierdzanie go na żadną inną parafię. Sam oskarżony mówił: Jak chcą, niech rozbierają, wtedy ludzie zobaczą, jaka jest władza ludowa.

Podczas II wojny światowej świątynia nie została uszkodzona. Murowaną plebanię zbudowano w latach 1989-1997 staraniem kolejnych proboszczów: ks. Zbigniewa Adamkowskiego (1990-1994), ks. Aleksandra Urynowicza (1994-1996) i ks. Edwarda Pilarskiego (1996-2009). W latach 1996-2000 zostały wykonane prace remontowe i renowacyjne elewacji zewnętrznej kościoła oraz uporządkowano otoczenie kościoła. Zbudowano też murowaną plebanię. 

W 1992 r. parafia Parciaki została przeniesiona z diecezji płockiej do łomżyńskiej. Do parafii należą Parciaki, Dynak i Żelazna. Obecnie proboszczem jest ks. Dariusz Narewski (od 2009 r.). 

Kościół jest drewniany, orientowany, o konstrukcji zrębowej, oszalowanej deskami z olistwowaniem. Korpus wzniesiony został na planie prostokąta, wewnątrz jest rozdzielony na trzy nawy czterema parami słupów (lisicami). Prezbiterium z zewnątrz nie jest wyodrębnione, zamknięte prosto, po jego bokach wydzielone są: zakrystia i skarbczyk z lożami kolatorskimi, równym szerokości nawy, w górnej kondygnacji otwartymi ku prezbiterium przeźroczami zamkniętymi półkoliście. Od zachodu w nawie głównej wydzielona jest mała kruchta. Dach jednokalenicowy, trójspadowy, kryty blachą z kwadratową wieżyczką na sygnaturkę, zwieńczoną blaszanym hełmem ostrosłupowym z latarnią. Wewnątrz sklepienie kolebkowe wspólne w nawie i prezbiterium, w nawach bocznych płaskie. 

Wewnątrz znajduje się obraz św. Rocha z połowy XIX w. oraz dwa krucyfiksy ludowe z XVIII wieku. Wyposażenie wnętrza jest barokowo-ludowe, wykonane w drugiej połowie XIX w. i obejmuje: ołtarz główny Trójcy Świętej, dwa ołtarze boczne: Matki Boskiej i Serca Pana Jezusa oraz chrzcielnicę.

Drewnianą dzwonnicę zbudowano w XIX w. Wyremontowana została prawdopodobnie w 1937 r. Zbudowana została na planie kwadratu, jest konstrukcji słupowo-ryglowej, oszalowana pionowo na zakład, dwukondygnacyjna (kondygnacje oddzielone są od siebie drewnianym gzymsem), otwory okienne ma w górnej, cofniętej kondygnacji w formie stojącego prostokąta, przesłonięte drewnianymi żaluzjami. Dach jest namiotowy, krokwiowy, kryty blachą, zwieńczony sterczyną zakończoną krzyżem. Organy wykonał Władysław Kamiński z Warszawy, a instrument stanął w świątyni w 1933 r. Chór muzyczny jest drewniany, wysunięty balkonowo, wsparty na czterech słupach.


Źródło.
Źródło.
Źródło.
Źródło.
Źródło.
Kościół w Parciakach. Widok od drogi Jednorożec-Brodowe Łąki. Źródło.
Kościół w Parciakach. Widok od wejścia. Źródło
Dzwonnica. Źródło.
Stara plebania. Źródło: Gmina Jednorożec. Przewodnik subiektywny, red. Wojciech Łukaszewski, Jednorożec 2014.
Kościół  i dzwonnica w Parciakach. Fot. Mirosław Krejpowicz. Źródło.
Kościół w Parciakach. Fot. Mirosław Krejpowicz. Źródło.
Kościół w Parciakach. Źródło
Kościół w Parciakach. Źródło
Kościół w Parciakach. Źródło.
Wnętrze kościoła w Parciakach. Źródło.
Kościół w Parciakach. Ołtarz boczny. Źródło

Kościół w Parciakach. Ołtarz główny. Źródło. 
Malowidła ścienne w kościele w Parciakach. Fot. Dorota Prusik. Źródło: Głos gminy Jednorożec 4/2006. 
Malowidła ścienne w kościele w Parciakach. Fot. Dorota Prusik. Źródło: Głos gminy Jednorożec 4/2006.
Malowidła ścienne w kościele w Parciakach. Fot. Dorota Prusik. Źródło: Głos gminy Jednorożec 4/2006.
Źródło.
Źródło.
Źródło.
Źródło.


3. Parafia pw. św. Antoniego w Olszewce

Od 01.10.1918 r., zgodnie z biskupim dekretem, Olszewka podlegała parafii Parciaki, skąd przyjeżdżał ksiądz i odprawiał mszę. Jednak już rok później mieszkańcy Olszewki zadecydowali o zbudowaniu własnego kościoła, a mieszkaniec o nazwisku Grabowski oddał swój plac pod budowę kościoła. Spowodowane było to opisanym wyżej zatargiem z mieszkańcami Parciak o drewniany kościół z Czarni. Budowa nowego kościoła w Olszewce trwała dwa lata. Kościół pw. Najświętszego Serca Jezusowego, konsekrowany 22.07.1922 r., dziewięć dni później pobłogosławiony przez arcybiskupa Antoniego Juliana Nowowiejskiego. Wybudowano go jako wotum za odzyskanie niepodległości przez Polskę.


Uchwała mieszkańców Olszewki w sprawie budowy świątyni. Źródło: "Głos gminy Jednorożec" 2(6)/2007. 


W 1937 r., staraniem proboszcza z Parciak, ks. Juliana Przygódzkiego, wybudowano przykościelną plebanię. Budowa trwała dwa lata, dokończono ją po wojnie. Początkowo mieściła się tam szkoła, plebania zajmuje to miejsce dopiero od 1959 r. Koszt budowy plebanii i pobliskiej organistówki wynosił 14 tys złotych, które to pieniądze wypłaciły Polskie Koleje Państwowe za ziemię pod tory kolejowe. 

W 1956 r. zakupiono do kościoła dzwony, wtedy też wybudowano drewnianą dzwonnicę. Od 1959 r. we wsi na stałe, staranie mieszkańców, zamieszkał ksiądz proboszcz Eugeniusz Jachna, który 15.06.2007 r. obchodził 50-lecie święceń kapłańskich. Około 1960 r. dach kościoła pokryto blachą. Samodzielna parafią Olszewka stała się 25.12.1980 r. za sprawą dekretu biskupa płockiego Bogdana Sikorskiego, w jej skład wchodzi tylko miejscowość Olszewka. W latach 1996-2000 staraniem ks. proboszcza Romana Ziemaka został przeprowadzony remont kościoła.

Kościół jest drewniany, o konstrukcji zrębowej. Zbudowany został na planie wydłużonego ośmioboku. Prezbiterium nie jest wyodrębnione, z boku nawy zakrystia i składzik. Dach jednokalenicowy, kryty blachą z naczółkiem od frontu z czworoboczną wieżyczką na sygnaturkę, zwieńczoną baniastym hełmem latarnią. Wejście główne od frontu osłonięte daszkiem, wewnątrz strop z fasetą. Chór muzyczny wsparty jest na dwóch słupach. Drewnianą dzwonnicę zbudowano na planie ośmioboku i pokryto blaszanym dachem namiotowym. 

W kościele znajdują się: w ołtarzu głównym obraz Serca Pana Jezusa, Chrystusa Króla i Matki Bożej Częstochowskiej, a w ołtarzu bocznym figury: św. Stanisława Kostki i św. Antoniego z Dzieciątkiem Jezus. 

Do parafii należy tylko miejscowość Olszewka.

Archiwalne zdjęcie kościoła w Olszewce. Źródło
Kościół w Olszewce. Źródło.
Dzwonnica przykościelna w Olszewce. Źródło
Olszewka. Kościół z początku lat 20. XX wieku. Źródło.
Olszewka. Kościół z początku lat 20. XX wieku. Źródło.
Olszewka. Kościół z początku lat 20. XX wieku. Źródło.
Źródło.
Źródło.
Źródło.
Źródło.
Źródło.
Źródło.
Ołtarz główny w kościele w Olszewce. Fot. Wojciech Łukaszewski. Źródło: "Głos gminy Jednorożec" 2(6)/2007.
Procesja przez Olszewkę, lata 70. XX w. (?). Źródło: Eugeniusz Kuciński, Trzy rocznice, "Głos gminy Jednorożec" 4 (20)/2010, s. 17.
Pamiątka nawiedzenia obrazu Matki Bożej Częstochowskiej w Olszewce. Źródło: Eugeniusz Kuciński, Trzy rocznice, "Głos gminy Jednorożec" 4 (20)/2010, s. 17.

Z parafii Olszewka pochodzi 5 księży: ks. Kazimierz Parciak, bracia ks. Jan i ks. Mieczysław Majewscy, ks. Stanisław Kuciński i ks. Roman Chudzik. Większość z nich to salezjanie. 


Księża: Jan i Mieczysław Majewscy z miejscowym nauczycielem Karolem Synoradzkim i jego żoną. Arch. państwa Majewskich. Źródło: Jolanta Grec, Olszewka, "Głos Gminy Jednorożec" 4 (8)/2007, s. 15.
Ks. Kazimierz Parciak (1925-1990). Źródło: Eugeniusz Kuciński, Trzy rocznice, "Głos gminy Jednorożec" 4 (20)/2010, s. 16.
Pochodzący z Olszewki księża byli pomysłodawcami wybudowania groty Matki Bożej z Lourdes koło kościoła w Olszewce. Fundatorem figurki był ks. Roman Chudzik.

Poświęcenie groty Matki Bożej obok kościoła parafialnego. Źródło: "Głos gminy Jednorożec" 4 (8)/2007.


Bibliografia:
Bojarska Urszula, Parciaki, Parciaki-Stacja, "Głos Gminy Jednorożec" 1 (9)/2008, s. 14-15.
Grec Jolanta, Olszewka, "Głos Gminy Jednorożec" 4 (8)/2007, s. 15-16.
Łukaszewski Wojciech, 100 lat w świątyni, "Głos gminy Jednorożec" 2 (3)/2009, s. 8.
Tenże, Kościół św. Stanisława w Parciakach, "Głos Gminy Jednorożec" 4/2006, s. 15. 
Tenże, Sakralny skarb Olszewki, "Tygodnik Ostrołęcki" 21.08.2007 r.
Łyjak Wiktor Zygmunt, Organy na Mazowszu w diecezji płockiej od 1818 do 1925 roku, Płock 2008.
Zapiski Ziemi Jednorożeckiej, Jednorożec 2012.




Do następnego!

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz