2 marca 2014

MAŁA OJCZYZNA: Parafie rzymskokatolickie w gminie Jednorożec cz. 1

Zapraszam Was na wpis poświęcony parafiom w gminie Jednorożec. Jedna gmina = 7 parafii! Tym razem na warsztat biorę parafię wzmiankowo Jednorożec, a konkretniej Parciaki i Olszewkę.






1. Parafia pw. św. Floriana w Jednorożcu
Pisałam o niej dokładnie w osobnym poście, zapraszam więc tutaj: KLIK. Przypomnę tylko najważniejsze informacje.

Do 1916 r. Jednorożec należał do parafii pw. św. Mikołaja w Chorzelach, dopóki nie powstała tu osobna parafia. Kościół parafialny pw. Narodzenia NMP i dzwonnicę wybudowano w 1918 r. Do dziś pozostała jedynie dzwonnica, a drewniany kościół rozebrano przy budowie obecnego, murowanego kościoła pw. Wniebowzięcia NMP w latach 1986-1991. Ołtarz ze starego kościoła można oglądać w kaplicy w Rudnie Jeziorowym (gm. Krzynowłoga Mała). Relikwie patrona parafii, św. Floriana, zostały sprowadzone z Krakowa w 1987 r. Przed kościołem stoją dwa pomniki: figura Matki Bożej z 1955 r. oraz wystawiony w miesiąc po śmierci Papieża-Polaka pomnik Jana Pawła II. Kościół w 2007 r. został poddany renowacji i pokryty polichromią.

W skład parafii wchodzą miejscowości: Jednorożec, Budy Rządowe, Budziska, część wsi Drążdżewo Nowe, Nakieł, Ulatowo-Słabogóra, Stegna, Ulatowo-Pogorzel.

Źródło.

2. Parafia pw. św. Stanisława BM w Parciakach
Na początku XX w. na terenie gminy Jednorożec sieć p
arafialna była dużo rzadsza niż obecnie. Chorzele, Baranowo, Krasnosielc Przasnysz, Krzynowłoga Wielka – to tutaj znajdowały się najbliższe ośrodki duszpasterskie. Ludzie musieli pokonywać niejednokrotnie wiele kilometrów, by dostać się na niedzielną mszę św., a piaszczyste drogi wcale im tego nie ułatwiały.

Nie dziwne więc, że gdy w 1905 r. pojawiła się okazja, by postawić kościół w kolejnej miejscowości i skrócić sobie trasę do świątyni, nie zastanawiano się długo. W Czarni (ok. 25 km od Myszyńca) stała pochodząca z XIX w. drewniana świątynia, którą postanowiono sprzedać, bowiem już od 2 lat trwała budowa nowej murowanej neogotyckiej. Czarniacy potrzebowali pieniędzy. Kurpie z nadorzyckich miejscowości wyrazili chęć zakupu kościoła. Do Czarni swoich przedstawicieli przysłali zarówno mieszkańcy Olszewki, jak i Parciak. Olszewiacy chcieli uzgodnić warunki zakupu świątyni, jednak mieszkańcy Parciak podbili cenę i sfinansowali transakcję, przywożąc na furmankach zdemontowany zakupiony kościół. Zakupu dokonał ks. Walenty Mroczkowski. Jak wynika z dokumentu wizytacji z 8 IX 1912 r., kościół składano do roku 1912.
Ks. Walenty Mroczkowski. Źródło: Przasnyskie w fotografii, red. G. Wróblewska, [Przasnysz 2008].
Skoro w Paciakach pojawił się kościół, zaczęto myśleć o powołaniu nowej parafii. Do tego dążyło wielu mieszkańców na tym terenie, bowiem byłoby do duże ułatwienie. Poza tym mając własny kościół, można byłoby się nim zajmować, przekazywać ofiary dla parafii, pracą dla ludzi i Boga zasłużyć na zbawienie. Tak więc w dniu 27 VII 1907 r. w Parciakach odbyło się zebranie, w którym uczestniczyli: naczelnik przasnyski, proboszcz z Baranowa (Parciaki należały wówczas do tej parafii), sołtysi z Baranowa i Jednorożca, 60 mieszkańców Parciak, 21 z Ramion, 18 z Dynaku, 13 z Żelaznej Prywatnej i kilkunastu mieszkańców Żelaznej Rządowej. Gospodarze z Ramion, Parciak i Dynaku jednogłośnie opowiedzieli się za powstaniem parafii w Parciakach. Mieszkańcy Żelaznej zaś chcieli pozostać w parafii chorzelskiej. Dekretem biskupa płockiego Antoniego Juliana Nowowiejskiego z dnia 15 VII 1907 r. w Parciakach został utworzony samodzielny ośrodek duszpasterski jako filia parafii Baranowo. W jego skład weszły: Parciaki (odłączone od filii parafii Chorzele w Jednorożcu), Żelazna Prywatna odłączona od parafii chorzelskiej oraz Żelazna Rządowa i Dynak (wcześniej w parafii Baranowo). Od 1912 r. Parciaki figurują w dokumentach jako parafia.


Kościół początkowo miał kształt krzyża i posiadał cztery przybudówki, każda przylegała do nawy głównej i kaplic bocznych. 
Kościół w Parciakach w latach 20-30. XX w. Zbiory Celiny Perkowskiej.
W 1921 r. proboszczem parafii został ks. Józef Jankowski. W 1923 r. dach kościoła pokryto dachówką, zastępując wcześniejszy gont. Od 1926 r. parafią opiekował się ks. Ferdynand Pajewski, następnie od 1931 r. ks. Józef Fydryszewski. W latach 1931-1935 ogrodził kościół parkanem (ogrodzenie murowane z balustradą tralkową). Wówczas też przy kościele wystawiono figurę Maryi. Od 1934 r. parafią kierował ks. Julian Przygódzki, a w czasie II wojny światowej - ks. Zygmunt Tadeusiak. 
Zbiory Celiny Perkowskiej.
Po wojnie w 1945 r. funkcję proboszcza objął ks. Jakub Zasada, którego w 1947 r. zastąpił ks. Józef Wójcik. Od 1954 r. parafią kierował ks. Stanisław Szczepkowski. Jego staraniem w latach 1956-1957 kościół przebudowano: rozebrano kaplice boczne wraz z przybudówkami, a postawiono ściany ciągłe. Kolejni proboszczowie to: od 1960 r. ks. Zygmunt Sosnowski, od 1964 r. ks. Eugeniusz Lubczyński, od 1969 r. ks. Jan Krynicki, a dziesięć lat później parafię przejął ks. Jan Kosin, który sprawował funkcję proboszcza do 1990 r. 

Ciekawa historii pochodzi z 1960 r. Ksiądz z Parciak, Stanisław Szczepankowski, rozpoczął starania o zbudowanie przedsionka przy kościele i prosił z ambony o datki na ten cel. 21 V 1960 r. po zakupieniu materiałów budowlanych rozpoczął budowę, nie posiadając dokumentacji technicznej i zezwolenia do dobudówkę. Sześć dni później otrzymał nakaz rozbiórki samowolnej budowy, wydany przez Architekta Powiatowego. Następnego dnia przewodniczący Prezydium Powiatowej Rady Narodowej rozmawiał z księdzem, ale na próżno, ten nie ugiął się i kontynuował budowę. 31 V Rada Parafialna postanowiła nocą zakończyć budowę dobudówki. Udało się ją pomalować. Stanisław Kardaś z zięciem kupili cement (600 kg) z GS-u w Jednorożcu. Koszt robocizny wyniósł 11 tys. złotych, a prace budowlane wykonywał Franciszek Przybyłek. Dzień przez naradą parafian ksiądz Szczepankowski został ukarany przez Kolegium Karno-Administracyjne za samowolę budowlaną karą w wysokości 3 tys. zł, ale odwołał się do Wojewódzkiego Kolegium Karno-Administracyjnego w Warszawie. Władze powiatowe ukarały go sumą 1500 zł i wezwały do rozbiórki. Na pracujących przy kościele donosił "Tomasz", przekazując informacje o księdzu Szczepankowskim, że ma wrogi stosunek do PRL i nie należy do księży patriotów (ruch księży dyspozycyjnych wobec komunistów). Ksiądz Szczepankowski w rozmowie z przewodniczącym PRN mówił: Parafianie chcieli i postawili, a ja się tylko zgodziłem. Ogłoszę ludziom, żeby rozebrali, ale za rozebranie odpowiedzialności na siebie nie przyjmuję. Dodał, że został księdzem po 1945 r., wcześniej pasł krowy, teraz też może to robić (był synem gospodarza na 45 ha spod Mławy). W rozmowie z TW "Telefon" ksiądz oświadczył, że jego przełożeni nie pochwalali samowolnego wybudowania przedsionka do kościoła. Przewodniczący PRN w Przasnyszu 10 VI 1960 r. wystąpił do Wydziału do Spraw Wyznań Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z wnioskiem o zdjęcie księdza Szczepankowskiego z parafii i nie zatwierdzanie go na żadną inną parafię. Sam oskarżony mówił: Jak chcą, niech rozbierają, wtedy ludzie zobaczą, jaka jest władza ludowa
Rok 1960. Nielegalnie postawiona przed ks. Stanisława Szczepankowskiego dobudówka (kruchta) przy kościele w Parciakach. Źródło: IPN BU, sygn. 206/147, t. 7, k. 168.
Murowaną plebanię zbudowano w latach 1989-1997 staraniem kolejnych proboszczów: ks. Zbigniewa Adamkowskiego (1990-1994), ks. Aleksandra Urynowicza (1994-1996) i ks. Edwarda Pilarskiego (1996-2009). W latach 1996-2000 zostały wykonane prace remontowe i renowacyjne elewacji zewnętrznej kościoła oraz uporządkowano otoczenie kościoła. Kolejny proboszcz to ks. Dariusz Narewski (2009-2018), a obecnie ks. Zbigniew Kuczewski. 

W 1992 r. parafia Parciaki została przeniesiona z diecezji płockiej do łomżyńskiej. Do parafii należą wsie: Parciaki, Dynak i Żelazna Rządowa, Prywatna i Rządowa-Gutocha. W 2019 r. przy kościele odsłonięta została wystawa plenerowa, przygotowana przez Stowarzyszenie "Przyjaciele Ziemi Jednorożeckiej". Można ją zobaczyć online: KLIK.

Kościół jest drewniany, orientowany, o konstrukcji zrębowej, oszalowanej deskami z olistwowaniem. Korpus wzniesiony został na planie prostokąta, wewnątrz jest rozdzielony na trzy nawy czterema parami słupów (lisicami). Prezbiterium z zewnątrz nie jest wyodrębnione, zamknięte prosto, po jego bokach wydzielone są: zakrystia i skarbczyk z lożami kolatorskimi, równym szerokości nawy, w górnej kondygnacji otwartymi ku prezbiterium przeźroczami zamkniętymi półkoliście. Od zachodu w nawie głównej wydzielona jest mała kruchta. Dach jednokalenicowy, trójspadowy, kryty blachą z kwadratową wieżyczką na sygnaturkę, zwieńczoną blaszanym hełmem ostrosłupowym z latarnią. Wewnątrz sklepienie kolebkowe wspólne w nawie i prezbiterium, w nawach bocznych płaskie. 
Rok 1978. Kościół w Parciakach.Fot. M. Bronarski, neg. nr 122706. Zbiory Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk.
Wewnątrz znajduje się obraz św. Rocha z połowy XIX w. oraz dwa krucyfiksy ludowe z XVIII wieku. Wyposażenie wnętrza jest barokowo-ludowe, wykonane w drugiej połowie XIX w. i obejmuje: ołtarz główny Trójcy Świętej, dwa ołtarze boczne: Matki Boskiej i Serca Pana Jezusa oraz chrzcielnicę. 

Drewnianą dzwonnicę zbudowano w XIX w. Wyremontowana została prawdopodobnie w 1937 r. Zbudowana została na planie kwadratu, jest konstrukcji słupowo-ryglowej, oszalowana pionowo na zakład, dwukondygnacyjna (kondygnacje oddzielone są od siebie drewnianym gzymsem), otwory okienne ma w górnej, cofniętej kondygnacji w formie stojącego prostokąta, przesłonięte drewnianymi żaluzjami. Dach jest namiotowy, krokwiowy, kryty blachą, zwieńczony sterczyną zakończoną krzyżem. Organy wykonał Władysław Kamiński z Warszawy, a instrument stanął w świątyni w 1933 r. Chór muzyczny jest drewniany, wysunięty balkonowo, wsparty na czterech słupach. 

Źródło.
Źródło.
Źródło.
Źródło.
Stara plebania. Źródło: Gmina Jednorożec. Przewodnik subiektywny, red. Wojciech Łukaszewski, Jednorożec 2014.
Kościół  i dzwonnica w Parciakach. Fot. Mirosław Krejpowicz. Źródło.

Źródło.
Źródło.
Źródło.
Źródło.

3. Parafia pw. św. Antoniego w Olszewce
Po wystawieniu kościoła w Parciakach Olszewka pozostała w parafii Chorzele, ale mieszkańcy nie mogli przeboleć tego, że sąsiedzi z Parciak ubiegli ich w zakupie świątyni z Czarni. Wedle relacji z 1934 r. mieszkańcy Parciak nie wpuszczali olszewiaków do kościoła. Od 1 X 1918 r., zgodnie z biskupim dekretem, Olszewka podlegała parafii Parciaki, skąd przyjeżdżał ksiądz i odprawiał mszę. Jednak Olszewiacy chodzili do kościoła w Chorzelach, by zamanifestować swoją dezaprobatę w stosunku do zaistniałej sytuacji.

W 1919 r. mieszkańcy zadecydowali o zbudowaniu własnego kościoła. Powołano komitet budowy, a mieszkaniec Grzegorz Grabowski oddał część swojej ziemi pod budowę kościoła. Trwała ona 2 lata. W realizacji przedsięwzięcia pomagała proboszcz z Parciak ks. Józef Jankowski. Kościół pw. Najświętszego Serca Jezusowego został konsekrowany 31 VII 1922 r. przez arcybiskupa Antoniego Juliana Nowowiejskiego. Wybudowano go jako wotum za odzyskanie niepodległości przez Polskę, choć według innych opracowań miało być to podziękowanie za zwycięstwo nad bolszewikami. W sprawę najbardziej zaangażowali się Wilhelm Cymler oraz Bartosz Sendrowski, którzy pieszo chodzili do Płocka (podobno aż 16 razy!), by w Kurii Diecezjalnej poruszać kwestię świątyni w Olszewce.

Uchwała mieszkańców Olszewki w sprawie budowy świątyni. Źródło: "Głos gminy Jednorożec" 2(6)/2007. 
W 1937 r., staraniem proboszcza z Parciak ks. Juliana Przygódzkiego, wybudowano plebanię. Budowa trwała dwa lata, dokończono ją po wojnie. Początkowo mieściła się tam szkoła, plebania zajmuje to miejsce dopiero od 1959 r. Koszt budowy plebanii i pobliskiej organistówki wynosił 14 tys złotych, które to pieniądze wypłaciły Polskie Koleje Państwowe za ziemię pod tory kolejowe. 
Kościół w Olszewce przed obłożeniem sidingiem. Źródło.
W 1956 r. zakupiono do kościoła dzwony i wybudowano drewnianą dzwonnicę, wzorowaną na tej w Jednorożcu. Olszewiacy dbali o swój kościół, samodzielnie go upiększając. Około 1960 r. dach kościoła pokryto blachą. 

W 1959 r. na stałe zamieszkał w Olszewce ks. Eugeniusz Jachna. Parafia pw. św. Antoniego w Olszewce, obejmująca tylko wieś Olszewkę, została erygowana 25 XII 1980 r. za sprawą dekretu bp. płockiego Bogdana Sikorskiego.
Procesja przez Olszewkę, lata 70. XX w. (?). Źródło: Eugeniusz Kuciński, Trzy rocznice, "Głos gminy Jednorożec" 4 (20)/2010, s. 17.
Pamiątka nawiedzenia obrazu Matki Bożej Częstochowskiej w Olszewce. Źródło: Eugeniusz Kuciński, Trzy rocznice, "Głos gminy Jednorożec" 4 (20)/2010, s. 17.
Kościół jest drewniany, o konstrukcji zrębowej. Zbudowany został na planie wydłużonego ośmioboku. Prezbiterium nie jest wyodrębnione, z boku nawy zakrystia i składzik. Dach jednokalenicowy, kryty blachą z naczółkiem od frontu z czworoboczną wieżyczką na sygnaturkę, zwieńczoną baniastym hełmem latarnią. Wejście główne od frontu osłonięte daszkiem, wewnątrz strop z fasetą. Chór muzyczny wsparty jest na dwóch słupach. Drewnianą dzwonnicę zbudowano na planie ośmioboku i pokryto blaszanym dachem namiotowym. 

W kościele znajdują się: w ołtarzu głównym obraz Serca Pana Jezusa, Chrystusa Króla i Matki Bożej Częstochowskiej, a w ołtarzu bocznym figury: św. Stanisława Kostki i św. Antoniego z Dzieciątkiem Jezus.

W latach 1996-2000 staraniem ks. proboszcza Romana Ziemaka został przeprowadzony remont kościoła, a bryłę i wnętrze świątyni obłożono sidingiem. 
Z 1934 r. pochodzi relacja o tym, że olszewiacy zebrali pieniądze i wysłali nazdolniejszego chłopaka ze wsi do Seminarium Duchownego, był został kiedyś ich proboszczem. Z parafii Olszewka pochodzi 5 księży: ks. Kazimierz Parciak, bracia ks. Jan i ks. Mieczysław Majewscy, ks. Stanisław Kuciński i ks. Roman Chudzik. Większość z nich to salezjanie. 

Księża: Jan i Mieczysław Majewscy z miejscowym nauczycielem Karolem Synoradzkim i jego żoną. Arch. państwa Majewskich. Źródło: Jolanta Grec, Olszewka, "Głos Gminy Jednorożec" 4 (8)/2007, s. 15.
Ks. Kazimierz Parciak (1925-1990). Źródło: Eugeniusz Kuciński, Trzy rocznice, "Głos gminy Jednorożec" 4 (20)/2010, s. 16.

Pochodzący z Olszewki księża byli pomysłodawcami wybudowania groty Matki Bożej z Lourdes koło kościoła w Olszewce. Fundatorem figurki był ks. Roman Chudzik.

Poświęcenie groty Matki Bożej obok kościoła parafialnego. Źródło: "Głos gminy Jednorożec" 4 (8)/2007.

W 2017-2018 r. ks. Szymin Pieńkowski przeprowadził remont świątyni. Zdjęto siding, wymieniono zniszczone deski, kościół obłożno nową szalówką. Renowacji poddano też wnętrze świątyni.
Kościół w Olszewce po zdjęciu sidingu, 12 VIII 2017 r.
Źródło.

Źródło.

Źródło.

Źródło.

Bibliografia:
I. Źródła:
"Kurjer Poranny", 58 (1934), 234, s. 3.

II. Opracowania:
Bojarska U., Parciaki, Parciaki-Stacja, "Głos Gminy Jednorożec" 1 (9)/2008, s. 14-15.
Grec Jolanta, Olszewka, "Głos Gminy Jednorożec" 4 (8)/2007, s. 15-16.
Łukaszewski W., 100 lat w świątyni, "Głos gminy Jednorożec" 2 (3)/2009, s. 8.
Tenże, Kościół św. Stanisława w Parciakach, "Głos Gminy Jednorożec" 4/2006, s. 15. 
Tenże, Sakralny skarb Olszewki, "Tygodnik Ostrołęcki" 21.08.2007 r.
Łyjak W.Z., Organy na Mazowszu w diecezji płockiej od 1818 do 1925 roku, Płock 2008.
Zapiski Ziemi Jednorożeckiej, Jednorożec 2012.




Do następnego!

Brak komentarzy:

Publikowanie komentarza