2 marca 2014

MAŁA OJCZYZNA: Parafie rzymskokatolickie w gminie Jednorożec cz. 1. Parafia pw. św. Stanisława BM w Parciakach, parafie Jednorożec i Olszewka

Zapraszam Was na wpis poświęcony parafiom w gminie Jednorożec. Jedna gmina = 7 parafii! Tym razem na warsztat biorę parafię wzmiankowo Jednorożec, a konkretniej Parciaki i Olszewkę.






1. Parafia pw. św. Stanisława BM w Parciakach
Na początku XX w. na terenie gminy Jednorożec sieć parafialna była dużo rzadsza niż obecnie. Chorzele, Baranowo, Krasnosielc Przasnysz, Krzynowłoga Wielka – to tutaj znajdowały się najbliższe ośrodki duszpasterskie. Ludzie musieli pokonywać niejednokrotnie wiele kilometrów, by dostać się na niedzielną mszę św., a piaszczyste drogi wcale im tego nie ułatwiały.

Nie dziwne więc, że gdy w 1905 r. pojawiła się okazja, by postawić kościół w kolejnej miejscowości i skrócić sobie trasę do świątyni, nie zastanawiano się długo. W Czarni (ok. 25 km od Myszyńca) stała pochodząca z XIX w. drewniana świątynia, którą postanowiono sprzedać, bowiem już od 2 lat trwała budowa nowej murowanej neogotyckiej. Czarniacy potrzebowali pieniędzy. Kurpie z nadorzyckich miejscowości wyrazili chęć zakupu kościoła. Do Czarni swoich przedstawicieli przysłali zarówno mieszkańcy Olszewki, jak i Parciak. Olszewiacy chcieli uzgodnić warunki zakupu świątyni, jednak mieszkańcy Parciak podbili cenę i sfinansowali transakcję, przywożąc na furmankach zdemontowany zakupiony kościół. Zakupu dokonał ks. Walenty Mroczkowski. Jak wynika z dokumentu wizytacji z 8 IX 1912 r., kościół składano do roku 1912.
Ks. Walenty Mroczkowski. Źródło: Przasnyskie w fotografii, red. G. Wróblewska, [Przasnysz 2008].

Skoro w Paciakach pojawił się kościół, zaczęto myśleć o powołaniu nowej parafii. Do tego dążyło wielu mieszkańców na tym terenie, bowiem byłoby do duże ułatwienie. Poza tym mając własny kościół, można byłoby się nim zajmować, przekazywać ofiary dla parafii, pracą dla ludzi i Boga zasłużyć na zbawienie. Tak więc w dniu 27 VII 1907 r. w Parciakach odbyło się zebranie, w którym uczestniczyli: naczelnik przasnyski, proboszcz z Baranowa (Parciaki należały wówczas do tej parafii), sołtysi z Baranowa i Jednorożca, 60 mieszkańców Parciak, 21 z Ramion, 18 z Dynaku, 13 z Żelaznej Prywatnej i kilkunastu mieszkańców Żelaznej Rządowej. Gospodarze z Ramion, Parciak i Dynaku jednogłośnie opowiedzieli się za powstaniem parafii w Parciakach. Mieszkańcy Żelaznej zaś chcieli pozostać w parafii chorzelskiej. Dekretem biskupa płockiego Antoniego Juliana Nowowiejskiego z dnia 15 VII 1907 r. w Parciakach został utworzony samodzielny ośrodek duszpasterski jako filia parafii Baranowo. W jego skład weszły: Parciaki (odłączone od filii parafii Chorzele w Jednorożcu), Żelazna Prywatna odłączona od parafii chorzelskiej oraz Żelazna Rządowa i Dynak (wcześniej w parafii Baranowo). Od 1912 r. Parciaki figurują w dokumentach jako parafia.

Kościół początkowo miał kształt krzyża i posiadał cztery przybudówki, każda przylegała do nawy głównej i kaplic bocznych. 
Kościół w Parciakach w latach 20-30. XX w. Zbiory Celiny Perkowskiej.

W 1921 r. proboszczem parafii został ks. Józef Jankowski. W 1923 r. dach kościoła pokryto dachówką, zastępując wcześniejszy gont. Od 1926 r. parafią opiekował się ks. Ferdynand Pajewski, następnie od 1931 r. ks. Józef Fydryszewski. W latach 1931-1935 ogrodził kościół parkanem (ogrodzenie murowane z balustradą tralkową). Wówczas też przy kościele wystawiono figurę Maryi. Od 1934 r. parafią kierował ks. Julian Przygódzki, a w czasie II wojny światowej - ks. Zygmunt Tadeusiak. 
Zbiory Celiny Perkowskiej.

Po wojnie w 1945 r. funkcję proboszcza objął ks. Jakub Zasada, którego w 1947 r. zastąpił ks. Józef Wójcik. Od 1954 r. parafią kierował ks. Stanisław Szczepkowski. Jego staraniem w latach 1956-1957 kościół przebudowano: rozebrano kaplice boczne wraz z przybudówkami, a postawiono ściany ciągłe. Kolejni proboszczowie to: od 1960 r. ks. Zygmunt Sosnowski, od 1964 r. ks. Eugeniusz Lubczyński, od 1969 r. ks. Jan Krynicki, a dziesięć lat później parafię przejął ks. Jan Kosin, który sprawował funkcję proboszcza do 1990 r. 

Ciekawa historii pochodzi z 1960 r. Ksiądz z Parciak, Stanisław Szczepankowski, rozpoczął starania o zbudowanie przedsionka przy kościele i prosił z ambony o datki na ten cel. 21 V 1960 r. po zakupieniu materiałów budowlanych rozpoczął budowę, nie posiadając dokumentacji technicznej i zezwolenia do dobudówkę. Sześć dni później otrzymał nakaz rozbiórki samowolnej budowy, wydany przez Architekta Powiatowego. Następnego dnia przewodniczący Prezydium Powiatowej Rady Narodowej rozmawiał z księdzem, ale na próżno, ten nie ugiął się i kontynuował budowę. 31 V Rada Parafialna postanowiła nocą zakończyć budowę dobudówki. Udało się ją pomalować. Stanisław Kardaś z zięciem kupili cement (600 kg) z GS-u w Jednorożcu. Koszt robocizny wyniósł 11 tys. złotych, a prace budowlane wykonywał Franciszek Przybyłek. Dzień przez naradą parafian ksiądz Szczepankowski został ukarany przez Kolegium Karno-Administracyjne za samowolę budowlaną karą w wysokości 3 tys. zł, ale odwołał się do Wojewódzkiego Kolegium Karno-Administracyjnego w Warszawie. Władze powiatowe ukarały go sumą 1500 zł i wezwały do rozbiórki. Na pracujących przy kościele donosił "Tomasz", przekazując informacje o księdzu Szczepankowskim, że ma wrogi stosunek do PRL i nie należy do księży patriotów (ruch księży dyspozycyjnych wobec komunistów). Ksiądz Szczepankowski w rozmowie z przewodniczącym PRN mówił: Parafianie chcieli i postawili, a ja się tylko zgodziłem. Ogłoszę ludziom, żeby rozebrali, ale za rozebranie odpowiedzialności na siebie nie przyjmuję. Dodał, że został księdzem po 1945 r., wcześniej pasł krowy, teraz też może to robić (był synem gospodarza na 45 ha spod Mławy). W rozmowie z TW "Telefon" ksiądz oświadczył, że jego przełożeni nie pochwalali samowolnego wybudowania przedsionka do kościoła. Przewodniczący PRN w Przasnyszu 10 VI 1960 r. wystąpił do Wydziału do Spraw Wyznań Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z wnioskiem o zdjęcie księdza Szczepankowskiego z parafii i nie zatwierdzanie go na żadną inną parafię. Sam oskarżony mówił: Jak chcą, niech rozbierają, wtedy ludzie zobaczą, jaka jest władza ludowa

Rok 1960. Nielegalnie postawiona przed ks. Stanisława Szczepankowskiego dobudówka (kruchta) przy kościele w Parciakach. Źródło: IPN BU, sygn. 206/147, t. 7, k. 168.

Murowaną plebanię zbudowano w latach 1989-1997 staraniem kolejnych proboszczów: ks. Zbigniewa Adamkowskiego (1990-1994), ks. Aleksandra Urynowicza (1994-1996) i ks. Edwarda Pilarskiego (1996-2009). W latach 1996-2000 zostały wykonane prace remontowe i renowacyjne elewacji zewnętrznej kościoła oraz uporządkowano otoczenie kościoła. Kolejny proboszcz to ks. Dariusz Narewski (2009-2018), a obecnie ks. Zbigniew Kuczewski. 

W 1992 r. parafia Parciaki została przeniesiona z diecezji płockiej do łomżyńskiej. Do parafii należą wsie: Parciaki, Dynak i Żelazna Rządowa, Prywatna i Rządowa-Gutocha. W 2019 r. przy kościele odsłonięta została wystawa plenerowa, przygotowana przez Stowarzyszenie "Przyjaciele Ziemi Jednorożeckiej". Można ją zobaczyć online: KLIK.

Kościół jest drewniany, orientowany, o konstrukcji zrębowej, oszalowanej deskami z olistwowaniem. Korpus wzniesiony został na planie prostokąta, wewnątrz jest rozdzielony na trzy nawy czterema parami słupów (lisicami). Prezbiterium z zewnątrz nie jest wyodrębnione, zamknięte prosto, po jego bokach wydzielone są: zakrystia i skarbczyk z lożami kolatorskimi, równym szerokości nawy, w górnej kondygnacji otwartymi ku prezbiterium przeźroczami zamkniętymi półkoliście. Od zachodu w nawie głównej wydzielona jest mała kruchta. Dach jednokalenicowy, trójspadowy, kryty blachą z kwadratową wieżyczką na sygnaturkę, zwieńczoną blaszanym hełmem ostrosłupowym z latarnią. Wewnątrz sklepienie kolebkowe wspólne w nawie i prezbiterium, w nawach bocznych płaskie. 

Rok 1978. Kościół w Parciakach.Fot. M. Bronarski, neg. nr 122706. Zbiory Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk.

Wewnątrz znajduje się obraz św. Rocha z połowy XIX w. oraz dwa krucyfiksy ludowe z XVIII wieku. Wyposażenie wnętrza jest barokowo-ludowe, wykonane w drugiej połowie XIX w. i obejmuje: ołtarz główny Trójcy Świętej, dwa ołtarze boczne: Matki Boskiej i Serca Pana Jezusa oraz chrzcielnicę. 

Drewnianą dzwonnicę zbudowano w XIX w. Wyremontowana została prawdopodobnie w 1937 r. Zbudowana została na planie kwadratu, jest konstrukcji słupowo-ryglowej, oszalowana pionowo na zakład, dwukondygnacyjna (kondygnacje oddzielone są od siebie drewnianym gzymsem), otwory okienne ma w górnej, cofniętej kondygnacji w formie stojącego prostokąta, przesłonięte drewnianymi żaluzjami. Dach jest namiotowy, krokwiowy, kryty blachą, zwieńczony sterczyną zakończoną krzyżem. Organy wykonał Władysław Kamiński z Warszawy, a instrument stanął w świątyni w 1933 r. Chór muzyczny jest drewniany, wysunięty balkonowo, wsparty na czterech słupach. 

Źródło.
Źródło.
Źródło.
Źródło.
Stara plebania. Źródło: Gmina Jednorożec. Przewodnik subiektywny, red. Wojciech Łukaszewski, Jednorożec 2014.

Kościół  i dzwonnica w Parciakach. Fot. Mirosław Krejpowicz. Źródło.

Źródło.

Źródło.

Źródło.

Źródło.

2. Parafia pw. św. Floriana w Jednorożcu
Pisałam o niej dokładnie w osobnym poście, zapraszam więc tutaj: KLIK. Przypomnę tylko najważniejsze informacje.

Do 1916 r. Jednorożec należał do parafii pw. św. Mikołaja w Chorzelach, dopóki nie powstała tu osobna parafia. Kościół parafialny pw. Narodzenia NMP i dzwonnicę wybudowano w 1918 r. Do dziś pozostała jedynie dzwonnica, a drewniany kościół rozebrano przy budowie obecnego, murowanego kościoła pw. Wniebowzięcia NMP w latach 1986-1991. Ołtarz ze starego kościoła można oglądać w kaplicy w Rudnie Jeziorowym (gm. Krzynowłoga Mała). Relikwie patrona parafii, św. Floriana, zostały sprowadzone z Krakowa w 1987 r. Przed kościołem stoją dwa pomniki: figura Matki Bożej z 1955 r. oraz wystawiony w miesiąc po śmierci Papieża-Polaka pomnik Jana Pawła II. Kościół w 2007 r. został poddany renowacji i pokryty polichromią.

W skład parafii wchodzą miejscowości: Jednorożec, Budy Rządowe, Budziska, część wsi Drążdżewo Nowe, Nakieł, Ulatowo-Słabogóra, Stegna, Ulatowo-Pogorzel.

Źródło.

3. Parafia pw. św. Antoniego w Olszewce
W 1919 r. społeczność wsi zadecydowała o zbudowaniu własnego kościoła. Powstał do 1922 r. Dopiero jednak w 1980 r. powstała tu parafia. Wcześniej wieś należała do parafii Parciaki (od 1909 r.), a historycznie do parafii Chorzele. Parafia obejmuje tylko jedną wieś.

Więcej na temat parafii Olszewka i jej historii napisałam w osobnym poście: KLIK.

Źródło.

Źródło.

Źródło.

Źródło.

Bibliografia (Parciaki):
I. Źródła:
"Kurjer Poranny", 58 (1934), 234, s. 3.

II. Opracowania:
Bojarska U., Parciaki, Parciaki-Stacja, "Głos Gminy Jednorożec" 1 (9)/2008, s. 14-15.
Grec Jolanta, Olszewka, "Głos Gminy Jednorożec" 4 (8)/2007, s. 15-16.
Łukaszewski W., 100 lat w świątyni, "Głos gminy Jednorożec" 2 (3)/2009, s. 8.
Tenże, Kościół św. Stanisława w Parciakach, "Głos Gminy Jednorożec" 4/2006, s. 15. 
Tenże, Sakralny skarb Olszewki, "Tygodnik Ostrołęcki" 21.08.2007 r.
Łyjak W.Z., Organy na Mazowszu w diecezji płockiej od 1818 do 1925 roku, Płock 2008.
Zapiski Ziemi Jednorożeckiej, Jednorożec 2012.


Do następnego!

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz