22 lutego 2017

MAŁA OJCZYZNA: Jednorożec na fotografiach sprzed 100 lat!

Jednym z moich ulubionych okresów w dziejach mojej małej ojczyzny jest czas przed I wojną światową. Darzę go wielkim sentymentem. Nie dziwi się fakt, że jeśli znajdę jakieś źródła z tego okresu, niesamowicie się cieszę! O zdjęciach, ukazujących moją rodzinną miejscowość w 1914 r., które odnalazłam w Towarzystwie Naukowym Płockim w grudniu 2015 r., pisałam już wielokrotnie. 

Dzisiaj natomiast zapraszam na dokładniejszy opis wspomnianych fotografii, które przedstawiają m.in. przydrożne kapliczki, figury i krzyże, miejscową architekturę, ubiór i zajęcia mieszkańców oraz pierwszy kościół w Jednorożcu. Ich wartość jest nieoceniona, bowiem dokumentują Jednorożec i okolice tuż przed działaniami wojennymi w 1914–1915 r., które skutkowały zniszczeniem regionu do 100%. Fotografie te są świadectwem bogatej kultury i dziedzictwa zachodniej Kurpiowszczyzny przed wybuchem Wielkiej Wojny. Dodatkowym walorem opisywanych fotografii jest to, że dotychczas nie były wykorzystywane w badaniach regionalnych, co postanowiłam zmienić.





Poniższy wpis jest oparty o tekst artykułu, który stanowi rozszerzoną wersję referatu, jaki wygłosiłam na jednej z konferencji naukowych w zeszłym roku. O książce, w której ukazał się ten artykuł, wspominałam w ostatnim wpisie: KLIK

Pragnę też zastrzec, że ilustrację do wpisu stanowią tylko niektóre zdjęcia wykonane przez A. Macieszę, te, które już pokazywałam w różnych publikacjach i na Facebooku, ale i kilka nowych. Nie jest t
o jednak wszystko. Pozostałe zdjęcia na pewno ujrzą światło dzienne w swoim czasie... w zbiorze źródeł do dziejów gminy Jednorożec oraz w monografii parafii Jednorożec - książkach, nad którymi pracuję. Cierpliwości, bo warto!

By powiększyć zdjęcie, kliknij na nie, a następnie otwórz w nowej karcie.



----------------------------




Aleksander Maciesza, niesamowity człowiek, który wykonał zdjęcia opisywane w tym poście, pojawiał się na moim blogu nie raz i nie dwa. Były to jednak krótkie wzmianki. Aby lepiej zrozumieć wyjątkowość prezentowanych fotografii, warto zapoznać się z jego biografią. Zainteresowanych odsyłam też do literatury (bibliografia na końcu postu).



A. Maciesza miał trzy wielkie pasje: regionalistykę, antropologię i fotografię. Połączył je wszystkie latem 1914 r. W pewnym momencie zainteresował się Kurpiami, którzy według niego stanowili enklawę nieskażoną cywilizacją. Zapragnął poznać bliżej mieszkańców dawnej Zagajnicy i przeprowadzić wśród nich badania antropologiczne. 

W dniach 25 VI–8 VII 1914 r. A. Maciesza przebywał w Jednorożcu wraz ze swoją żoną Marią, która zajmowała się botaniką. Ze względu na położenie tej wsi w gub. płockiej to właśnie tutaj Maciesza postanowił zbadać mieszkańców dawnej Zagajnicy. Jako mieszkaniec stolicy guberni to właśnie tutaj, w pow. przasnyskim, miał najbliżej z Płocka, by poznać Kurpiów. O tym, jak wyglądał Jednorożec przed I wojną światową, możecie przeczytać w osobnym poście na blogu: KLIK.


Maria Macieszyna, która przyjechała z mężem na Kurpie, zbierała rośliny do planowanego zielnika Mazowsza Płockiego. Zielnik Płocka i okolicy. Część I–VI został wydany przez TNP w 2007 r. w wersji elektronicznej na płycie DVD i jest dostępny w sprzedaży. Po powrocie przekazała Muzeum Mazowieckiemu w Płocku pozyskane od mieszkańców Jednorożca eksponaty, m.in. stroje kurpiowskie oraz sprzęty gospodarskie. Obecnie przechowywane są w Spichlerzu, gdzie prezentowane są zbiory etnograficzne Muzeum Mazowieckiego w Płocku. A. Maciesza przywiózł też do Płocka zespół kilkunastu fragmentów naczyń glinianych z okresu wczesnośredniowiecznego, które pochodziły z miejscowości Krajewo-Wierciochy (gm. Krzynowłoga Mała).

Aleksander Maciesza i Maria Macieszyna. Zbiory Towarzystwa Naukowego Płockiego. Źródło.

O pobycie w Jednorożcu i motywacji do pracy A. Maciesza pisał we wstępie do wydanej w 1923 r. książki (od niedawna dostępnej online, więc korzystajcie!) Puszczanie Przasnyscy. Przyczynek do charakterystyki antropologicznej Kurpiów, zawierającej wyniki przeprowadzonych badań. Zanotował: „Aczkolwiek o Kurpiach istnieje niemal cała literatura, najzupełniejszy jest brak odpowiednich badań i prac antropologicznych, dotyczących tej grupy etnicznej". 



Badania objęły 60 mężczyzn i 53 kobiety, zamieszkałych w: Bakule, Baranowie, Cierpiętach, Jastrząbce, Kalisku, Rupinie, Woli Błędowskiej (ówczesna gm. Baranowo), Dynaku, Jednorożcu, Małowidzu, Olszewce, Parciakach, Stegnie, Żelaznej (gm. Jednorożec) oraz Brodowych Łąkach i Rzodkiewnicy (gm. Zaręby). A. Macieszę interesowała antropologia fizyczna Kurpiów. Dokonał więc pomiarów wysokości, długości poszczególnych kończyn i części ciała oraz proporcji, prześledził barwę włosów i oczu badanych itp. Na końcu pracy zamieścił tabelę z nazwiskami obserwowanych mieszkańców, poszczególne parametry wyrażone liczbowo oraz 6 tablic po 2 zdjęcia mieszkańców na każdej (4 mężczyzn i 8 kobiet, każdy przedstawiony na 2 zdjęciach en face i profilem). Wyniki badań pozwoliły na wykluczenie możliwości niesłowiańskiego pochodzenia Kurpiów.



Do tej pory w literaturze przedmiotu funkcjonowały zdawkowe informacje o zdjęciach wykonanych przez A. Macieszę podczas pobytu w Jednorożcu. Najczęściej też, jeśli je reprodukowano, to z podpisem, że zostały wykonane na terenie "Przasnysz-Chorzele" i pochodzą z 1923 r., czyli z rok uwydania książki. Lektura Puszczan Przasnyskich oraz odnaleziona relacja prasowa, którą zamieszczam poniżej, skłoniły mnie do poszukiwań zdjęć z wycieczki na „Kurpie przasnyskie”. 



Źródło: Wycieczka naukowa na kurpie przasnyskie, „Kurier Warszawski”, 94 (1914), 196, s. 5. 

Na początku grudnia 2015 r., kiedy prace nad książką Kapliczki, figury i krzyże przydrożne w gminie Jednorożec były na ukończeniu, postanowiłam wybrać się do Płocka. Podczas kwerendy w Bibliotece im. Zielińskich Towarzystwa Naukowego Płockiego odszukałam album - „Fotografie amatorskie Aleksandra Macieszy z wycieczki do Jednorożca na Kurpiach”. W zbiorze znajduje się 50 zdjęć wraz z luźno ułożonymi 24 fotografiami. Mają one wymiary 26,5x18 cm i posiadają podwójną numerację na odwrocie: zapisaną piórem przez A. Macieszę oraz nadaną wtórnie przez pracowników biblioteki. 



We wspomnianym albumie znalazłam oryginały zdjęć opublikowanych w książce Puszczanie Przasnyscy, kilka zdjęć spoza terenu Kurpiowszczyzny (fotografie z Bielska, Raciąża i Przasnysza, które prezentowałam na Facebooku), ale też oryginały i kopie fotografii przedstawiających mieszkańców i zabudowę Jednorożca przed I wojną światową oraz pozostałości po Puszczy Zielonej. Te właśnie zdjęcia pragnę pokrótce omówić, wskazując ich znaczenie dla badań historyków-regionalistów.



Niestety nie wiadomo dokładnie, w których dniach i w jakich miejscach fotografie te zostały wykonane. Spośród zdjęć znajdujących się w albumie, wykonanych na Kurpiach (w przeciwieństwie do tych z miast mazowieckich, które wszystkie są podpisane), jedynie 5 posiada dokładny opis z tyłu, informujący o miejscu i dacie wykonania. Pozostałe nie są ani podpisane, ani ułożone w albumie wedle jakiegoś klucza tematycznego. Niemniej dzięki znajomości Jednorożca i okolic, a także dzięki analizie porównawczej opisywanych fotografii i znajomości innych źródeł, jestem w stanie określić dokładną lub przybliżoną lokalizację kilku zdjęć.

Zdjęcia podzieliłam na kilka grup:

A. Ze względu na prowadzone badania antropologiczne A. Maciesza fotografował przede wszystkim mieszkańców. Do tej grupy zaliczam:

1. zdjęcia typowo pozowane, ukazujące mieszkańców en face i profilem. Dzięki podpisom pod reprodukcjami niektórych fotografii w książce Puszczanie Przasnyscy oraz tabeli z parametrami przypisanymi do konkretnych osób można ustalić nazwiska i wiek sfotografowanych. W ten sposób książka i zdjęcia mogą pomóc w badaniach genealogicznych.

Możliwe jednak, że niektóre fotografie w Puszczanach Przasnyskich zostały błędnie podpisane. Kilka przedstawia, wydawałoby się, osoby młode. Jednak porównanie podpisów pod fotografiami z tabelą z nazwiskami i przypisanie konkretnego wieku do osoby przedstawione na danym zdjęciu może powodować konsternację, ponieważ ciężko uwierzyć, że np. osoba podpisana jako „Kaczyńska” (na zdjęciu poniżej) wedle tabeli, gdzie znajduje się tylko jedno takie nazwisko, w 1914 r. 
ma 35 lat, choć wygląda na o wiele starszą. Z drugiej strony może być to prawda, ponieważ ówczesne warunki życia sprawiały, że ciężko pracujący Kurpie szybciej się starzeli i nawet młodym wieku (w dzisiejszym rozumieniu tego określenia, czyli np. w wieku 40 lat) wyglądali na starych i zmęczonych. 





2. fotografie wykonane po części jako materiał ilustracyjny do badań, a po części jako obserwacja życia we wsi. Do tej grupy zaliczyć można 3 zdjęcia grupowe. Dwa z nich przedstawiają po 3 kobiety, na trzecim widać większą grupę ludzi (poniżej). Można tu też zaliczyć zdjęcia, przedstawiające mieszkańców wychodzących z kościoła oraz Kurpianki stojące pod drzewami po prawej stronie od frontowej ściany kościoła. 



Powyżej opisane indywidualne i grupowe zdjęcia mieszkańców wykonane zostały zapewne w dzień świąteczny, w niedzielę. W okresie wyprawy Maciesza wypadała ona 28 VI i 5 VII 1914 r. Wskazuje na to wykonanie zdjęć w dużym zbiorowisku ludzi, ale też to, że Kurpianki mają na sobie odświętne stroje, w rękach trzymają różańce i książeczki do nabożeństwa. Prawdopodobnie zdjęcia indywidualne, opublikowane w Puszczanach Przasnyskich zrobione zostały na tle ścian miejscowego kościoła.

Co ciekawe, na zdjęciu, na którym widoczny jest fronton kościoła, zauważyć też można osoby wyróżniające się eleganckim ubiorem (m.in. kobiety w długich sukniach, z parasolkami i kapeluszami) – to zapewne mieszkańcy Ulatowa-Pogorzeli albo Ulatowa-Słabogóry, miejscowości o drobnoszlacheckiej przeszłości, należących wówczas do jednorożeckiej filii parafii Chorzele.



3. fotografie przedstawiające Kurpiów na terenie wsi Jednorożec. Do tej kategorii zaliczyć można wizerunek starego mężczyzny z laską w ręku - prawdopodobnie Marcina Piotraka (ur. 1846–zm. po 1916 r.). Z tyłu po prawej stronie zdjęcia widoczna jest istniejąca do dziś figura św. Jana Chrzciciela z 1902 r., stojąca obecnie na prywatnej posesji nr 28c przy ul. Mazowieckiej. Do tej grupy zaliczyłam też przedstawienia mieszkańców Jednorożca na ulicach wsi i przed domami (7 fotografii). Szczególnie wyróżniają się na nich sylwetki dzieci w różnym wieku.

Wszystkie opisane postaci nie stanowią centralnych punktów fotografii, są jedynie przypadkowo uchwyconymi osobami na zdjęciach, których głównym tematem zdawała się być kurpiowska architektura i wygląd wsi. Warto zauważyć, że dzieci i młodzież najczęściej są przedstawione boso, co pasuje do popularnego wizerunku biednego Kurpia.




B. Na zdjęciach wykonanych w Jednorożcu A. Maciesza uchwycił miejscowy kościół, zbudowany w 1862 r. Są to jedyne dotychczas odnalezione przedstawienia tej świątyni. Pisałam o niej obszernie w artykule w "Roczniku Przasnyskim": KLIK. Fotografia jest doskonałym uzupełnieniem sprawozdania ze stanu kościoła i wspólnoty filialnej w Jednorożcu z 1912 r., przechowywanego w miejscowym archiwum parafialnym. Wartość ujęć płockiego naukowca jest nieoceniona, ponieważ przedstawiony na nich kościół doszczętnie spłonął w czasie I wojny światowej, która bardzo doświadczyła terenu pow. przasnyskiego i samego Jednorożca, zniszczonego w 1915 r. w 100%. Poniżej prezentuję rysunek stworzony na podstawie wspomnianego zdjęcia. Sama fotografia jest zbyt cenna, by pokazywać ją na blogu, zasługuje bowiem na wydruk... w mojej książce o parafii Jednorożec.




C. Na 7 fotografiach Maciesza uchwycił małą architekturę sakralną: kapliczki, krzyże i figury. O tych przedstawieniach pisałam w poście na blogu jakiś czas temu: KLIK. Zdjęcia opublikowałam w mojej książce Kapliczki, figury i krzyże przydrożne w gminie Jednorożec.



D. Większość wykonanych przez A. Macieszę zdjęć przedstawia jednorożecką zabudowę. Na fotografiach możemy zobaczyć tradycyjne chaty kurpiowskie i typowe zagrody kurpiowskie. Warto przytoczyć obszerny opis miejscowego budownictwa autorstwa A. Chętnika, idealnie oddający to, co widzimy na zdjęciach, przedstawiających wieś Jednorożec w 1914 r.:
Źródło: A. Chętnik, O Kurpiach, Warszawa 1919, s. 24–25. 
Wszystkie te elementy można odnaleźć na zdjęciach wykonanych przez A. Macieszę. Dodatkowo w oknach niektórych chat zauważyć też można typowe kurpiowskie firanki wykonane z ozdobnie wyciętego papieru, jak poniżej. W albumie z fotografiami z wycieczki na Kurpie znajduje się 10 ujęć, pokazujących miejscową zabudowę oraz układ wsi – charakterystyczną kurpiowską ulicówkę. 



Wśród zdjęć A. Macieszy z Jednorożca znajdziemy tylko jedno przedstawiające wnętrze chaty. Uchwyceni na nim mieszkańcy mają na sobie stroje codzienne. Zdjęcie wykonano w izbie głównej, którą A. Chętnik tak opisał:

Źródło: A. Chętnik, Kurpie, Kraków 1924, s. 60–61.
Wszystkie te elementy można znaleźć na wspomnianej fotografii, widocznej poniżej. Tu na stromie odczytamy napis: „BŁOGOSŁAW BOŻE MATKO BOSKA OBROŃ OD OGNIA”.


Można się domyślać, że wygląd innych pomieszczeń w jednorożeckich chatach oraz zabudowa zagrody była identyczna lub bardzo podobna do układu podwórka oraz budynków mieszkalnych i gospodarczych, znanych z literatury przedmiotu czy innych rejonów Kurpiowszczyzny.
Źródło: A. Chętnik, Kurpie, Kraków 1924.

E. Fotografie A. Macieszy obrazują też zajęcia miejscowej ludności. Do tej grupy można też zaliczyć powyższe przedstawienie wnętrza kurpiowskiej chaty. W tej grupie znajdziemy fotografię rybaków podczas połowu na rzece Orzyc (poniżej), tworzącej wówczas rozległe rozlewiska i bagna. Uregulowano ją dopiero w latach trzydziestych XX w., o czym można przeczytać w osobnym wpisie na blogu. Kolejne dwa zdjęcia przedstawiają widoczne w oddali kobiety grabiące siano na podmokłych łąkach nad Orzycem. W albumie umieszczona jest też fotografia, przedstawiająca ludzi idących boso z obuwiem w rękach albo jadących wozami przez drogę, ciągnącą się między szpalerem drzew. 

Większość fotografii ukazujących zajęcia mieszkańców wykonano zapewne w dni powszednie. Jedna z nich – zdjęcie Kurpianki pracującej na łące w pobliżu stada krów i wsią widoczną w oddali (poniżej) – można dokładnie datować, ponieważ posiada naniesiony przez autora podpis, informujący o wykonaniu jej 26 VI 1914 r. 



F. Ostatnim tematem omawianych zdjęć kurpiowska przyroda. Cztery spośród fotografii w tej grupie są podpisane na odwrocie, dzięki czemu możemy je dokładnie datować. Przedstawiają pozostałości Puszczy Przasnyskiej (resztki boru sosnowego i piaszczyste wzgórza „charakterystyczne dla Puszczy”), a zostały wykonane 26 i 30 VI oraz 1 VII 1914 r. Do tej grupy można zaliczyć też opisane wyżej zdjęcia, ukazujące zajęcia ludności, a przy okazji ilustrujące Orzyc i podmokłe łąki (paśniki). Osiem kolejnych fotografii przedstawia niewielkie sosnowe zadrzewienia i piaszczyste gleby. Co ciekawe, na dwóch z tych zdjęć zauważyć można postać M. Macieszyny, zbierającej okazy do swojego zielnika. Maciesza uchwycił to, co charakterystyczne dla Kurpi Zielonych: pśåsky, låsky jï karåsky, czyli mało urodzajne gleby, liczne lasy i urokliwe rzeki. 



Jaka jest wartość omówionych zdjęć? Ogromna! Wykonane zostały tuż przed wybuchem i w pierwszych dniach I wojny światowej, co pozwoliło na uchwycenie piękna i bogactwa typowej kurpiowskiej wsi. Pół roku później, gdy okolice Jednorożca i sama wieś stały się areną działań zbrojnych, przedstawione na zdjęciach drewniane obiekty – kościół, zabudowania mieszkalne i gospodarcze czy przydrożne obiekty sakralne – doszczętnie spłonęły. Ocalała tylko kapliczka z XVIII w. i figura św. Jana Chrzciciela, które pokazywałam w osobnym wpisie. Zdjęcia A. Macieszy to najstarszy dotychczas odnaleziony zwarty zbiór fotografii z Jednorożca. Warto podkreślić to, że dzięki wyprawie A. Macieszy do Jednorożca zachowała się fotografia pierwszego kościoła w tej miejscowości, o którym dotąd wiadomo było tylko tyle, że istniał i że spłonął w 1915 r., ale nie wiadomo było, jak wyglądał. Dla mnie jako historyka opracowującego dzieje parafii Jednorożec to nieocenione źródło.

Opisane fotografie, na których widoczni są mieszkańcy Jednorożca, są bezcennym źródłem do badania historii stroju kurpiowskiego. Sfotografowani w pobliżu kościoła w Jednorożcu Kurpie mają na sobie odświętne stroje ludowe. Na zdjęciach widzimy też ubiory codzienne, w przypadku mężczyzn niewiele różniące się od świątecznych, w przypadku kobie różnica jest bardziej zauważalna. Szczególnie podkreślić warto przedstawienie codziennego ubioru starszego mieszkańca Jednorożca, widoczne poniżej: parciane spodnie, podtrzymywane skórzanym paskiem, płócienny lejbik zapisany na guziki oraz buty ze skóry lub łyka, wiązane sznurkiem wokół onucy na stopie (tzw. kurpie). Na głowie mężczyzna ma czapkę maciejówkę, w prawej ręce trzyma drewnianą laskę, w lewej – lniany sznurek. 


Mieszkanki Jednorożca i okolic przedstawione są w odświętnych strojach kurpiowskich, wpisujących się w specyfikę regionalnego ubioru, ale jednak posiadających pewną odrębność. Pisałam o tym w osobnym wpisie na blogu: KLIK.

Ubiór męski w Jednorożcu przed I wojną światową odbiega od wzorca znanego z innych terenów Kurpiowszczyzny, zapewne przez wpływy z terenów poszlacheckich. Brakuje sukman, nie ma tu kapeluszy grzybków, ale też swoistego symbolu i atrybutu Kurpia – fajki. Tylko w jednym wypadku (zdjęcie M. Piotraka) możemy mówić o wyjątkowo tradycyjnym przedstawieniu starego Kurpia w obuwiu, od nazwy którego pochodzi określenie całego regionu i jego mieszkańców.

Fotografie autorstwa Aleksandra Macieszy mogą stanowić źródło do badań stroju regionalnego w Jednorożcu i okolicach przed I wojną światową. W późniejszym okresie na tym terenie upowszechnił się strój nawiązujący do wzorców z centralnej części dawnej Puszczy Zielonej (Kadzidło, Myszyniec, Łyse), zatracając tym samym większość swoich unikalnych cech. Używany dzisiaj w Jednorożcu i okolicach strój kurpiowski jest raczej kalką z centralnej Kurpiowszczyzny, niż typowym historycznym ubiorem mieszkańców tych ziem. Fotografie Macieszy mogą więc być wzorem dla odtworzenia tradycyjnego ubioru z tej części regionu.

W przypadku zdjęć przedstawiających małą architekturę sakralną w gminie Jednorożec, ich wartość jest bardzo wysoka. Większość z przedstawionych na nich obiektów nie zachowała się z powodu zniszczeń w czasie I wojnie światowej. Późniejsze fundacje nie były tak bogato zdobione i coraz częściej wykonywane ze stopu żelaza oraz kamienia. Zdjęcia Płocczanina są więc ważnym źródłem do badania przydrożnych sakraliów zachodniej Kurpiowszczyzny.

Jeśli chodzi o fotografie ukazujące architekturę, to warto podkreślić, że wcześniejsze znane mi przedstawienia z Jednorożca, które można obejrzeć np. na fanpage'u na Facebooku, są fragmentaryczne i koncentrują się na małych wycinkach ogólnego wyglądu miejscowych chat. Wartość fotografii A. Macieszy polega na całościowym ukazaniu zabudowy Jednorożca przed I wojną światową, a dokładność fotografii pozwala na uchwycenie detali, np. szyldów zawieszonych na ścianach chat (m.in. znak informujący o zakładzie szewskim). Przybliżcie sobie zdjęcie poniżej, a sami zobaczycie!

Do dziś w Jednorożcu i przyległej wsi Stegna znaleźć można kilka chat z charakterystycznymi zdobieniami szczytów i okiennic, pochodzących jednak z okresu po Wielkiej Wojnie i mniej zdobnych niż te widoczne na zdjęciach autorstwa A. Macieszy. 
Fot. MWKmoch, 2015 r.

Fot. MWKmoch, 2015 r.
Zdjęcia Aleksandra Macieszy z wycieczki na Kurpie, dzięki temu, że obrazują wiele tematów, mogą być wykorzystywane do badań regionalnych w różnych ujęciach. Jednym z nich może być analiza specyfiki miejscowego stroju kurpiowskiego. Ówczesny prezes TNP uchwycił też piękno typowej kurpiowskiej w przededniu Wielkiej Wojny, zajęcia jej mieszkańców czy pozostałości po rozległej niegdyś Puszczy Zielonej. Mogą więc służyć do badań życia społeczno-gospodarczego zachodniej Kurpiowszczyzny przed Wielką Wojną. Omawiane fotografie stanowią cenne świadectwo religijności w Jednorożcu oraz mogą posłużyć do rozważań nad małą architekturą sakralną na Kurpiach. Fotografie te są fascynującymi dokumentami i źródłami o przeszłości, tak odległej i nieosiągalnej ze względu na poważne zniszczenia pierwszowojenne, a jednocześnie tak namacalnej dzięki wyprawie A. Macieszy do Jednorożca w 1914 r. Dla mnie jako regionalistki i jednorożanki omawiane fotografie są niezwykłym źródłem kurpiowskiej historii, kultury i tradycji mojej „małej ojczyzny”. Ich wykorzystanie w badaniach regionalnych w kontekście zauważalnego w ostatnich latach wzrastającego zainteresowania przeszłością gminy Jednorożec oraz regionu kurpiowskiego jest jak najbardziej zasadne.




Wpis stanowi skróconą wersję artykułu M.W.Kmoch, Fotografie z miejscowości Jednorożec (1914 r.) autorstwa dr. Aleksandra Macieszy jako bezcenne źródło do badań historii regionalnej, [w:] Fotografia w czasie, czas w fotografii, red. M.A. Długosz, M. Suchodolska, Lublin 2016, s. 75–101.



Bibliografia:
Źródła:
Archiwalia:
Archiwum Muzeum Historycznego w Przasnyszu:
M. Wardakowa, Wspomnienia z lat 1927–1939 dotyczące pracy w Jednorożec – w szkole i w środowisku, maszynopis, sygn. Mźr 118, s. 2-3.

Zbiory Specjalne Biblioteki im. Zielińskich Towarzystwa Naukowego Płockiego:

Fotografie A. Macieszy z wycieczki do Jednorożca, sygn. 359.

Źródła drukowane:

Maciesza A., Puszczanie Przasnyscy. Przyczynek do charakterystyki antropologicznej Kurpiów, Warszawa 1923;
Wizyta biskupia w Jednorożcu, „Mazur”, 1 (1906), 15, s. 172. 

Opracowania:
Chętnik A., Atlas polskich strojów ludowych, cz. 4: Mazowsze, z. 7: Strój kurpiowski Puszczy Zielonej, Warszawa 1961;
Tenże, Kurpie, Kraków 1924;
Tenże, O Kurpiach, Warszawa 1919;
Kmoch M.W., Przydrożne fundacje sakralne rodziny Piotraków z Jednorożca w świetle akt metrykalnych, „More Maiorum”, 4 (2016), 5 (40), s. 42–47;
Kordala T., Dorobek Aleksandra Macieszy w zakresie antropologii i archeologii, [w:] Dr Aleksander Maciesza (1875-1945) w 130. rocznice urodzin i 60. rocznice śmierci. Materiały z sesji naukowej, która odbyła się w Towarzystwie Naukowym Płockim w dniu 7 października 2005 r., red. Z. Kruszewski, A. Kasny, Plock 2006
Kostanecki S., Aleksander Maciesza, płocki działacz naukowy i społeczny, [w:] Towarzystwo Naukowe Płockie 1820–1830 – 1907–1957. Szkice i materiały, Płock 1957;
Pachecka R., Palczewski S., Doktór Aleksander Maciesza – pasje i zainteresowania (w setną rocznicę urodzin 1875–1975), „Notatki Płockie”, 20 (1975), 3 (82)
Pamięć musi trwać… Maria i Aleksander Macieszowie. Katalog wystawy, oprac. A.M. Strogowska, Płock 2002;
Stogowska A.M., Przedmowa, [w:] Maria Macieszyna, Pamiętnik Płocczanki, oprac. A.M. Strogowska, Płock 1996; 
Taż, Rola intelektualna i kulturotwórcza Towarzystwa Naukowego Płockiego w latach 1820–1830, 1907–1939, Płock 1998;
Taż, W służbie ludzi i Ojczyzny. Aleksander Maciesza (1875–1945), Płock 2013.




Które zdjęcie autorstwa A. Macieszy podoba się Wam najbardziej?


Do następnego!





Brak komentarzy:

Prześlij komentarz