Z dziejów Żydów na Kurpiach Zielonych, cz. 3

Nie zapomnę nigdy, gdy chyba w 2018 r. w pokoju nauczycielskim w szkole, w której pracuję, na tablicy zauważyłam ksero artykułu z "Gazety Wyborczej" związanego z płytą Maniuchy Bikont Oj borom, borom. Wyróżniony fragment brzmiał następująco: Kiedy jeździłam ze śpiewakiem Adamem Strugiem na Kurpie, aby słuchać pogrzebowych pieśni przy nocnych czuwaniach i wracałam zachwycona, słyszałam od mamy: "Ale przecież tam były pogromy". Kiedy to przeczytałam, zmroziło mnie. Pogromy na Kurpiach? Od tamtej pory chciałam zająć się tematyką Żydów w moim regionie.

Opowiedziałam już o osadnictwie żydowskim, liczebności i rozmieszczeniu Żydów w regionie, a także o wspólnocie wyznaniowej (KLIK). Było już o życiu gospodarczym i kulturalno-społecznym oraz o zróżnicowaniu politycznym Żydów na Kurpiach (KLIK). Przyszedł czas na zagadnienia, na które wielu czekało i o nie dopytywało. Przed Wami opowieść o stosunku kurpiowskich Żydów do spraw państwa: powstań, rewolucji z początku XX w., I wojny światowej i wojny 1920 r. Będzie też o stosunkach polsko-żydowskich. Czy była to spokojna symbioza, czy jednak wrogość? Czy zdarzały się pogromy?

Post ilustrują portrety Żydów z Kurpiowszczyzny, głównie z Myszyńca, oraz wycinki prasowe.

Z dziejów Żydów na Kurpiach Zielonych, cz. 2

W pierwszej części cyklu opowiadałam o osadnictwie żydowskim, liczebności i rozmieszczeniu Żydów w regionie, a także o wspólnocie wyznaniowej. Materiał już jest na blogu. Zapraszam na drugą część, która była bardziej pracochłonna, ale dla mnie samej najciekawsza z całej listy zagadnień, które podejmuję w tym cyklu. Lubię bowiem odtwarzać dzieje konkretnych osób, na tu będzie wyjątkowo dużo nazwisk. Przyjrzymy się bowiem zajęciom codziennym Żydów na Kurpiach, życiu gospodarczemu i kulturalno-społecznemu, co było związane ze zróżnicowaniem politycznym. 

Z dziejów Żydów na Kurpiach Zielonych, cz. 1

Aleksander Połujański w 1860 r. tak pisał o pierwszych osadnikach w Zagajnicy: Kurpie pochodzą z rozmaitych szczepów słowiańskich, pomiędzy któremi wmieszały się szczątki pokoleń odmiennych duchem i krwią, lecz tych ostatnich pochodzenie znikło w puszczy i ze wszystkich wędrownych pierwiastków utworzył się rychło jednolichy lud słowiański. Kryli się tu panowie w kraju wywołani, zsyłaną była do puszczy Zielonej szlachta za karę, a pomiędzy niemi osiadł nie jeden włóczęga z Podlasia, Rusi i Litwy, inny przyszedł z Warmii i innych prowincyi Pruss Królewskich i Elektorskich, a za nim wkradł się żyd tułacz z cyganem lub niemiec znienawidzony od swoich. (...) Dla tego też, gdy kto z mieszkańców pól zapytał Kurpia, z jakiego rodu pochodzi? odpowiadał, że jest mieszaniec czyli po swojemu wyrażał meszeniec. 

W cyklu 3 wpisów pragnę przypomnieć obrazki z dziejów Żydów na Kurpiach, by pokazać różnorodność wyznaniową, kulturową, narodowością, która charakteryzowała ten region. Zapraszam!

MAŁA OJCZYZNA: Żydzi w gminie Jednorożec (powiat przasnyski)

Na tzw. Żydowie, czyli w części Jednorożca sąsiadującej z Ulatowem-Pogorzelą (czasem tym mianem określano styk obu wsi, a północną część Jednorożca i południową część Ulatowa-Pogorzeli traktowano nawet jako osobną osadę), mieszkała grupa wyznania mojżeszowego. Spotkać ich można było też w innych miejscowościach dziś należących do gminy Jednorożec. Stanowili ważną składową miejscowego społeczeństwa, choć nieliczną. Z różnych strzępów informacji udało mi się stworzyć opowieść o Żydach na terenie mojej małej ojczyzny. Czasem jako wyznacznik terenowy wybierałam filię parafii Chorzele z siedzibą w Jednorożcu, bo do wielu materiałów dotarłam właśnie podczas pracy nad monografią parafii. Innym razem rzeczywiście skupiałam się na terenie gminy. Zaczynałam od nazwy miejscowej Żydowo, nie mając nic innego. Udało się zgromadzić sporo informacji, którymi chcę się podzielić. Zapraszam.

Rys historyczny przasnyskiego sztetla. Cz. 4. II wojna światowa. Holocaust

Grupa uczniów i uczennic ze Szkoły Podstawowej nr 2 w Przasnyszu w ramach programu Szkoła Dialogu przypomina mniejszość żydowską w mieście. I ja na miarę swoich możliwości zbieram informacje na temat Żydów w Przasnyszu. Przyszedł czas na publikację kolejnej części ich historii – najtragiczniejszej, bo dotyczącej II wojny światowej. Jeśli jesteście w stanie uzupełnić tę opowieść, będę wdzięczna za kontakt. Tekst oczywiście nie wyczerpuje tematu, jest raczej zalążkiem przyszłych opracowań. Mam nadzieję, że przyda się i grupie zaangażowanej w Szkołę Dialogu, i wszystkim zainteresowanym. Życzę dobrej lektury!

Rys historyczny przasnyskiego sztetla. Cz. 3. 1919–1939

Szkoła Podstawowa nr 2 w Przasnyszu podjęła temat mniejszości żydowskiej w mieście. Grupa uczniów i uczennic dołączyła do inicjatywy Szkoła Dialogu. To był impuls, na który czekałam. Przyszedł czas na publikację tekstu, który w wersji roboczej utworzyłam już w 2015 r.! Mam nadzieję, że z jednej strony stanowić będzie dla uczniów zaangażowanych w projekt materiał do pracy, źródło informacji, a z drugiej strony pozwoli wszystkim zainteresowanym poznać dzieje przasnyskich Żydów. Trzeci wpis w tej serii dotyczy dość spokojnego okresu międzywojennego i rozwoju przasnyskiej diaspory. Tekst oczywiście nie wyczerpuje tematu, jest raczej zalążkiem przyszłych opracowań. Życzę dobrej lektury!

Rys historyczny przasnyskiego sztetla. Cz. 2. 1867–1918

Dołączenie Szkoły Podstawowej nr 2 w Przasnyszu do inicjatywy Szkoła Dialogu zmobilizowało mnie do publikacji tekstu, który czekał na swoją kolej już od kilku dobrych miesięcy. Zapraszam do lektury szkicu dziejów przasnyskich Żydów. W części drugiej skupiam się na okresie od 1867 r. do końca I wojny światowej. Wpis oczywiście nie wyczerpuje tematu, jest raczej zalążkiem przyszłych opracowań. Mocno trzymam kciuki za przasnyskich uczniów i liczę, że znajdą tu coś ciekawego. Może to ich zainspiruje do przemyśleń, do opracowania tematu? Życzę wszystkim dobrej lektury!

REGION POD LUPĄ#16 Za chlebem do Francji, jednorożeckie zapusty, ks. Julian Tyszka, mykwa i polewanki

Miałam z początkiem 2019 r. regularnie publikować informacje na temat serii "Region pod lupą". Prezentuję tu, oprócz artykułów z "Kuriera Przasnyskiego", krótkie notki na temat inspiracji i motywacji, jakimi się kierowałam podczas wyboru tematu felietonu. Jednak ze względu na dość napięty harmonogram zajęć i pracę zawodową nie miałam wystarczająco czasu na nowe teksty, dlatego w serii felietonów pisałam głównie o tym, o czym aktualnie informowałam na Facebooku albo na blogu. Zapraszam na przegląd tekstów opublikowanych między lutym a kwietniem br. Miłej lektury!

Rys historyczny przasnyskiego sztetla. Cz. 1. Do 1866 r.

Przez kilkaset lat Żydzi współtworzyli społeczność miejską Przasnysza i byli jej widoczną składową. Zapraszam więc do lektury szkicu dziejów przasnyskich Żydów. Tematyka ta była na mojej liście "do zrobienia, do napisania" od dawna. W końcu przyszedł czas na działanie. Historię przasnyskiego sztetla podzieliłam, ze względu na obszerność zagadnienia, na kilka części. Wpis oczywiście nie wyczerpuje tematu, jest raczej zalążkiem przyszłych opracowań, które, mam nadzieję, powstaną.

MAŁA OJCZYZNA: historia Jednorożca cz. 5 (1939–1945). Ruch oporu w gminie Jednorożec

W końcu nadszedł ten czas, że przygotowałam kolejną część historii Jednorożca. Tym razem postanowiłam ją połączyć po części z historią całej gminy, a szczególnie ruchem oporu na terenie mojej "małej ojczyzny" w czasie II wojny światowej. W odpowiednich miejscach, gdy wspominam o czym, co już opisałam w innych postach, odsyłam do konkretnych wpisów, podając linki. Mam nadzieję, że pomimo mojej nieudolności jeśli chodzi o XX wiek (co udało mi się trochę pokonać, bo w tematykę tego wpisu wkręciłam się baardzo!) post wyda się Wam interesujący. Niestety, nie opatrzyłam go wieloma źródłami ikonograficznymi, co charakteryzowało poprzednie części historii Jednorożca, ale wierzę, że mi to wybaczycie ;)

Aby zyskać pełen obraz historii Jednorożca i okolic w tym czasie, zapraszam na wpis o dziejach parafii Jednorożec: KLIK. Zaś poprzednie części historii Jednorożca (i Stegny, bo to wsie zrośnięte w całość) można znaleźć tutaj: cz. 1 (do końca XVIII wieku), cz. 2 (1801-1914), cz. 3 (1914-1939).